De beslissing of een groep cursisten homogeen of heterogeen moet zijn in verband met iedere doelfactor, kan een sterke impact hebben op het ontwerp van een educatief initiatief. Iedere optie heeft haar voor- en nadelen; bovendien zijn er misschien extra aspecten waarmee rekening moet worden gehouden zoals geslacht, afkomst (van dezelfde plaatselijke samenleving vs. van over de hele wereld), professionele achtergrond of persoonlijke interesse - factoren die een groep als homogeen of heterogeen karakteriseren.

Over het algemeen is een homogene groep gemakkelijker te beheren; een soortgelijke groep biedt het voordeel dat de leden tot op zekere hoogte dezelfde sociale, culturele, gezondheids- en psychologische ervaringen delen, waardoor er gunstige omstandigheden ontstaan om specifieke thema’s grondig aan te pakken. Een soortgelijke groep vermindert echter de kansen om verschillende standpunten met elkaar te vergelijken, wat tot een weinig vruchtbare unanimiteit leidt, die de educatieve ervaring verarmt.

Een heterogene groep daarentegen kan organisatorisch grotere uitdagingen creëren (vb. toegankelijkheid, accommodatie, relatiebeheer) en ertoe leiden dat thema’s op een algemener niveau worden besproken. De diversiteit van de ervaringen daarentegen kan een schat aan ideeën, debatten en vergelijkingen opleveren, die de deelnemers uitdaagt en het educatieve proces verrijkt.

De leeftijd van de deelnemers is een doorslaggevende factor in de keuze van de inhoud, methoden, stijl, lesomgeving en de fysieke omgeving. De EUSTAT-survey toonde aan dat bestaande educatieve initiatieven zich steeds tot één leeftijdsgroep terzelfdertijd richten. Deze worden niet omschreven in termen van precieze leeftijdsgroepen, maar veeleer als antwoorden op de vraag: "Welke term omschrijft het beste de groep die u traint?" De meeste bestaande initiatieven zijn bestemd voor volwassenen. Toch bestaan er ook enkele experimenten waarbij ouderen, kinderen of tieners zijn betrokken, die aanzienlijk verschillen van de experimenten voor volwassenen. Op zijn minst de taal en de opvoedkundige stijl zou aan de specifieke leeftijdsgroep moeten worden aangepast.

Er is weinig of geen ervaring met gemengde groepen, aangezien deze door organisatoren meestal als ongeschikt worden beschouwd. Toch zou het potentieel van uitwisselingen tussen verschillende generaties (wat tegenwoordig - zeker in de Westerse landen - een onderschatte waarde is) een interessante uitdaging kunnen vormen voor de ontwikkeling van innoverende educatieve methoden.

Afhankelijk van het specifieke thema van de cursus en de grondigheid van de noties die worden bekeken (algemene informatie vs. gedetailleerde kennis) kan de impairment die door de deelnemers wordt ervaren een criterium zijn voor de bepaling van de samenstelling van de groep cursisten.

Zo kunnen mensen met gezichtsstoornissen geïnteresseerd zijn in een bepaalde technologie (vb. computerleeshulpmiddelen) die van weinig interesse zijn voor mensen met verlammingen. Cursussen waarvan AT-kennis alleen bedoeld is om persoonlijke autonomie te verhogen, kan erg gedetailleerd op een specifieke technologie ingaan indien de groep homogeen is. Cursussen die de individuele ervaring van invaliditeit willen benutten om anderen te helpen (counselling of mentoring door lotgenoten) zullen misschien een breder spectrum noties moeten coveren die verwijzen naar verschillende types van stoornissen.

In het geval van erg homogene groepen (vb. mensen met blessures aan de ruggengraat; mensen met multiple sclerose enz...) kan een specifieke onbekwaamheid grondiger worden aangepakt en kan de cursus het startpunt betekenen om heel specifieke zelfhulpactiviteiten op te zetten. De aanwezigheid van mensen die lijden onder verschillende stoornissen (vb. blindheid, motorische stoornissen enz...) verrijkt de groep en verbreedt perspectieven; hoe "horizontaler" de training is, des te meer past een variëteit van verschillende ervaringen van stoornissen. In dit geval dient men er echter op te letten dat men geen hindernissen opwerpt tegen de meest benadeelden, zoals mensen met communicatieve of cognitieve problemen; in heterogene groepen doen zich soms vormen voor van onvrijwillige afscheidingen omdat dit soort problemen over het hoofd werden gezien, en omdat het tempo van de cursus misschien iets te hoog ligt voor een deel van de deelnemers.

Een ander perspectief bestaat uit het verzamelen van de groep cursisten volgens gemeenschappelijke problemen waarmee ze in de samenleving worden geconfronteerd, ongeacht het type stoornis waaraan de cursisten lijden. Dit is meer een sociaal perspectief dat zich concentreert op de toegankelijkheid van de omgeving, de bruikbaarheid van diensten die in de samenleving beschikbaar zijn en de adaptieve technologie waardoor de persoon zich aan de omgeving kan aanpassen. Aangezien dit soort problemen betrekking hebben op erg concrete ervaringen uit het dagelijkse leven van mensen met beperkingen, zullen sommige deelnemers bepaalde thema’s door hun eigen zeer specifieke ervaringen interpreteren, en verwachten dat de cursus oplossingen zal aanbrengen. Voor leraren is dit een extra uitdaging om de cursus in het juiste spoor te houden, terwijl ze toch de persoonlijke ervaringen van de leerlingen optimaal als een educatieve kans kunnen benutten.

Het perspectief van waaruit AT wordt beschouwd, varieert naargelang van de vraag of de deelnemer zelf een persoon met een beperking is, die AT optimaal wil benutten met het oog op persoonlijke onafhankelijkheid, een helper (en dus iemand die de AT van een andere persoon bedient of AT gebruikt om de bijstand te vergemakkelijken), of een persoon met een beperking die bereid is om zijn/ haar persoonlijke ervaring te benutten om anderen te helpen de juiste keuzen te maken (counsellor-lotgenoot of mentor). Organisatoren kunnen beslissen om cursussen te organiseren voor slechts één van deze groepen, of zich gelijktijdig tot verschillende groepen te richten, waarbij ze profiteren van de uitwisseling tussen de verschillende perspectieven.

Het criterium van homogeniteit met betrekking tot een pathologie, of meer algemeen tot een belemmerende conditie wordt vaak gevonden in revalidatiecentra of zelfhulpgroepen. Men vindt dit criterium minder vaak in educatieve AT-initiatieven, aangezien de meeste AT gericht zijn op het oplossen van problemen in plaats van het behandelen van lichaamsgeoriënteerde kwesties.

Een pathologie (vooral indien progressief) kan verschillende stoornissen en beperkingen teweegbrengen - afhankelijk van de ernst en het klinische verloop van de pathologie - waarbij er verschillende technologieën op verschillende tijdstippen vereist zijn. Daarom lijkt het niet een relevant criterium te zijn voor het verzamelen van een groep voor AT-training. Bovendien kan het uitwisselen van ervaringen met mensen die aan dezelfde pathologie lijden, een erg smal perspectief van AT bieden en de aandacht naar medische kwesties laten verschuiven. Indien men echter met een groep mensen werkt met verschillende pathologieën, wordt het perspectief verbreed, voorkomt men dat mensen de ervaring van invaliditeit alleen met hun eigen pathologie identificeren, en helpt om zich te concentreren op de praktische voorvallen van het dagelijkse leven, welke het meest verbonden zijn met AT.

Het welslagen van een educatief initiatief is vaak het resultaat van de vaardigheden van de opvoeder, inclusief zijn/ haar competentie, vermogen om zaken te presenteren, de manier waarop hij/ zij de toegepaste didactische methode beheerst en zijn/ haar vermogen om op de gevoelens van de cursisten in te spelen.

Een leraar kiezen op basis van zijn of haar competentie (in termen van inhoud en pedagogische en relationele aspecten) is tot op zekere hoogte een eerste vereiste voor succes. Deze visie werd bevestigd door de EUSTAT-survey, die competentie als het belangrijkste criterium bestempelde dat door de meeste organisatoren van lopende initiatieven werd gehanteerd.

Er zijn echter nog andere aspecten die - in combinatie met competentie - kunnen bijdragen tot het succes. Eén ervan is de reputatie van de leraar in verband met zijn/ haar kennis of vermogen om zijn/ haar publiek te onderhouden. Een ander pragmatisch criterium dat door veel organisaties wordt gebruikt is het kiezen van leraren die een flinke staat van dienst hebben of die zelfs tot dezelfde organisatie behoren, zodat men er zeker kan van zijn dat zij de opdracht van het educatieve initiatief ten volle delen en dat zij in staat zijn om de toegewezen taken tot een goed einde te brengen.

Een ander criterium dat vandaag de dag steeds vaker wordt gebruikt is het kiezen van leraren die zelf personen met beperkingen zijn. Men kan hierbij de nadruk leggen op:

• de persoonlijke ervaring van invaliditeit die zij aan de cursisten kunnen bieden (een mindervalide persoon), of
• hun brede ervaring met problemen waarmee mindervaliden worden geconfronteerd (een mindervalide vertegenwoordiger), or
• hun specifieke competentie over het thema in kwestie (een mindervalide persoon met specifieke know-how).

Het feit dat de leraar zelf beperkingen heeft voegt niet alleen praktische ervaring - en dus geloofwaardigheid - aan de noties, maar kan ook aanleiding geven tot rolmodel-ervaringen die demotivatie van de cursisten kan verhogen om te leren en te veranderen.

In ieder geval moet de keuze van leraren nauw verband houden met de toegepaste didactische methoden. Zoals later zal worden besproken, zouden didactische methodologieën op de leerdoelstelling moeten aansluiten. Een methode is slechts doeltreffend in de handen van leraren die deze methode beheersen. Indien de doelstelling bijvoorbeeld een veranderd gedrag is, moet een leraar worden gevonden die in staat is om relationele en groepstechnieken (groepsdiscussies, simulaties enz...) toe te passen. Indien de doelstelling eruit bestaat om aan te leren hoe een apparaat werkt, moet de voorkeur worden gegeven aan een leraar die in staat is om deelnemers op een actieve manier te trainen (oefenen, experimenteren, hands-on sessies).

Deze fase omvat reclame-activiteiten en werving van cursisten. Hierbij dient men aandacht te besteden aan de volgende organisatorische factoren.

ORGANISATORISCHE FACTOREN:

• Reclameproces
• brochures
• pamfletten
• gespecialiseerde bladen
• krant
• radio/TV
• Internet
• Selectieprocedure voor cursisten
• open toegang
• per uitnodiging
• verificatie van geschiktheid
• individueel onderzoek

Type educatieve activiteit: cursussen (vooral residentieel), reeks seminars

Voordelen: geconsolideerde methodologie, mogelijkheid van kwantitatieve analyse, betrouwbaar (anoniem), maakt vergelijkingen mogelijk met de inleidende vragenlijst indien van toepassing

Nadelen: eisen op het vlak van het ontwerp van de vragenlijst en analyse van de gegevens, het hele proces neemt nogal wat tijd in beslag, open vragen zijn moeilijk te analyseren, multiple choice-vragen geven misschien niet een volledig zicht op de echte meningen van de deelnemers

Aanbevelingen: open vragen vermijden bij grote groep

Vanuit het standpunt van de organisatoren zijn de beoordelingen van de deelnemers - samen met de zelf-evaluatie - ook nuttig om fouten te identificeren die tijdens een bepaalde fase kunnen zijn gemaakt. Hierover nadenken helpt wanneer men mogelijke verhelpingsacties of verbeteringen zoekt om die in de volgende edities van hetzelfde educatieve initiatief te implementeren.

Op het gebied van opleiding wordt de evaluatie van het resultaat momenteel als fundamenteel belangrijk beschouwd. Toch is dit nog steeds een grote uitdaging: er bestaat nog geen definitieve consensus over het zwaartepunt van de evaluatie, over de timing of over de instrumenten die daarbij kunnen worden gebruikt. Toch is het in specifieke gebieden zoals AT-opleiding enigszins gemakkelijker om minstens twee geschikte aanwijzingen over de resultaten te identificeren:

Werden de leerdoelstellingen bereikt?

Leidde de geleerde kennis tot echte, positieve veranderingen in de richting van emancipatie in het leven van de deelnemers?

Het eerste aspect - nieuwe kennis opdoen - kan worden geëvalueerd met behulp van fomulieren of vragenlijsten die na het educatieve evenement worden verspreid. Deze evaluatie is uiteraard van essentieel belang voor educatieve initiatieven die certificaten uitgeven, en waarbij in sommige gevallen zelfs een volwaardig examen moet worden uitgeschreven. Soms is deze evaluatie ook belangrijk vanuit het standpunt van de persoon die de deelnemer heeft afgevaardigd. Een persoon met beperkingen die betaalt voor de opleiding van zijn/ haar persoonlijke assistent is misschien geïnteresseerd in de doeltreffendheid van de training. In dat geval kan de evaluatie zelfs worden uitgevoerd door persoonlijk contact op te nemen met de zender en hem/ haar te vragen een formulier in te vullen of een verslag op te stellen waarin wordt geantwoord op de vraag of het geleerde aansloot op de educatieve behoeften. Het tweede aspect - Hoe droeg de opgedane leerstof bij tot de emancipatie? – is bijzonder interessant, maar moeilijk om te onderzoeken. Emancipatie is een proces van persoonlijke groei en herwaardering, waardoor het alleen maar kan worden ervaren en geapprecieerd door de persoon zelf.

In een training kunnen verschillende didactische methoden worden toegepast; deze kunnen in verschillende landen door verschillende termen worden aangeduid. Hieronder vindt u een overzicht van de methodologieën die betrekking hebben op AT-opleiding.

Theoretische en procedurekennis worden hoofdzakelijk verworven door middel van symbolische middelen zoals lezingen, terwijl praktische kennis en know-how de concrete manipulatie van voorwerpen en de reproductie & experimentatie of trial & error-ervaring kunnen vereisen. Volledigheidshalve moet ook de zogenaamde kennis van wezen worden beschouwd: dit verwijst naar de inwendige dimensies van het individu en ondersteunt de andere vormen van kennis door hen een persoonlijke betekenis te verlenen.

Een persoon kan op de hoogte zijn van een onderwerp zonder dat hij daarbij alle vier types kennis beheerst. Toch zou iedere actie van kennisoverdracht naar de eindgebruiker alle bovenstaande dimensies moeten omvatten en proberen hen op een doeltreffende manier te integreren.

De leerstijl is grotendeels afhankelijk van de kwaliteiten en de vorige ervaring van de individuele leraar.

De presentatie van een les kan als goed gestructureerd worden omschreven wanneer de inhoud ervan volgens een logisch pad wordt ontwikkeld, dat ook zichtbaar is voor de cursisten. Men kan gebruik maken van grafische schema’s om de luisteraars te helpen de ‘rode draad’ te volgen en de inhoud in hun geheugen te prenten. Wij adviseren het gebruik van gewone maar wel enthousiaste taal. Suggestieve, illustrerende en soms zelfs ironische taal kan nuttig zijn, hoewel deze houdingen altijd aan de socio-culturele achtergrond van de deelnemers moet zijn aangepast. Educatieve instrumenten en materiaal kunnen de les helpen levendig maken.

Een sfeer van interactiviteit en samenwerking binnen de leergroep kan de lezing levendiger maken, wat de concentratie en de luisterbereidheid ten goede komt. Leraren die uitgebreid gebruik maken van vragen stellen brengen bijvoorbeeld een grote interactiviteit teweeg: zij dagen de deelnemers met vragen uit, luisteren naar hun meningen en stimuleren interpersoonlijke uitwisselingen. Door de juiste vragen te stellen helpen zij luisteraars zich noties te herinneren en openen zij hun geest voor nieuwe informatie.

Waar vragen stellen gericht is op het betrekken van iedere luisteraar, mikt discussie op een meer algemene betrokkenheid, waarbij iedereen vrij is om een bijdrage te leveren of niet. Het zwaartepunt van de discussie volgt meestal het verloop van het debat.

Sommige leraren houden ervan talrijke uit het leven gegrepen voorbeelden te gebruiken om de aandacht van de luisteraars levendig te houden. Deze praktijk is goed ter illustratie van de praktische implicaties van de theoretische informatie die werd overgebracht; ze kan uitermate nuttig zijn wanneer het publiek minder gewend is aan educatieve activiteiten.

Wat ook de voorkeursmethodologie is; de meeste leraren gebruiken leerhulpmiddelen om hun werk te ondersteunen. Sommige sprekers gebruiken geen materiaal en vertrouwen volledig op hun vermogen om het publiek te onderhouden; indien zij echter niet over een "vlotte tong" beschikken, zullen zij misschien niet in staat zijn om op een doeltreffende manier de aandacht van de luisteraars te katalyseren. In de meeste gevallen is het gebruik van leerhulpmiddelen aan te raden; in de tabel hieronder staan de meest gebruikelijke opgesomd.

Enkele onlangs geïntroduceerde vormen van Information & Communication Technology (ICT) bieden extra mogelijkheden zoals real-time of asynchrone aansluiting met personen en groepen op afstand, videoconferencing, leren op afstand, doorzoeken van gegevensbestanden op afstand, materiaal bekijken op de World Wide Web sites, en on-line zoeken naar bepaald materiaal met behulp van zoekrobots op Internet.

Goed ontworpen educatief materiaal kan de rijkdom en de levendigheid - en dus de doeltreffendheid - van educatieve initiatieven verhogen. Dit soort materiaal is misschien niet specifiek voor educatieve doeleinden geproduceerd, maar een ervaren leraar kan dit materiaal in een educatief werktuig omvormen. De meest verspreide materialen zijn:

• gedrukt materiaal zoals brochures, rasters, vlugschriften en lijsten;
• publicaties: verslagen, brochures, handleidingen;
• software: elektronische versies van gedrukt materiaal, multimedia-presentateis, demo’s, thematische CD ROM’s;
• technische hulpmiddelen: tijdens AT-cursussen kunnen AT-apparaten zelf als educatief materiaal worden gebruikt - door de leraar om concepten en manieren om iets te doen uit te leggen, en door de deelnemers voor hands-on experimenten.

De keuze van de leeromgeving is nooit onafhankelijk van beslissingen van hogerhand, hoewel sommige logistieke aspecten een impact hebben op het leerproces of zelfs van essentieel belang zijn voor leerdoelstellingen.

Een residentiële cursus vereist opmerkelijke organisatorische inspanningen. Men gaat op zoek naar plaatsen die reeds aan deze doelstelling zijn aangepast - zoals hotels of colleges met conferentiezalen, waar concentratie wordt gestimuleerd en relaties tussen deelnemers worden vergemakkelijkt. Residentiële cursussen duren meestal een weekend tot een hele week of zelfs twee weken.

Een residentiële cursus organiseren vereist een stevige werkgroep met een sterke geest van samenwerking en flexibiliteit. Mensen die het moeilijk hebben om hun invaliditeit te aanvaarden zullen intense relaties met lotgenoten vaak ook als psychologisch zwaar aanvoelen en zij zullen wat steun nodig hebben. De residentiële situatie blijkt anderzijds vaak ideaal om stabiele persoonlijke veranderingen op het vlak van leren en ondersteunen te koesteren.

Terwijl de residentiële cursus gebaseerd is op het samenleven en ook zich samen ontspannen, blijft de volledige onderdompeling - ondanks het intense en veeleisende karakter - beperkt tot de kantooruren. De pedagogische kracht van deze formule ligt in de concentratie die van de deelnemers wordt verlangd - meestal voor een kortere duur.

Initiatieven die over de tijd zijn verspreid, en zelfs toevallig geprogrammeerd zijn, kunnen monografisch zijn (waarbij het publiek varieert naargelang van het thema) of in reeksen van educatieve evenementen zijn georganiseerd die zich tot dezelfde groep richten.

Wat ook de leeromgeving is, aan de toegankelijkheid en beschikbaarheid van leerhulpmiddelen zou heel wat aandacht moeten worden besteed - evenals aan andere omgevingsfactoren die het psycho-fysieke welzijn in de hand werken, zoals verlichting en temperatuur, comfortabele meubels voor zowel deelnemers (stoelen, tafels om nota’s te nemen) als sprekers. De opstelling van de stoelen is afhankelijk van het type educatieve activiteit en de toegepaste didactische methode; terwijl de lezer bij een conferentie meestal voor zijn publiek staat, is bij een seminar of workshop een informele opstelling mogelijk (vb. een cirkelvormige opstelling in sommige fases). Hands-on sessies kunnen groepswerk in kleine groepen impliceren. Werkgroepen die zich concentreren op planning en inventieve opdrachten kunnen nut halen uit spreekhoeken, wat de intimiteit en privacy ten goede komt.

Educatieve initiatieven waarbij slechts één onderrichter is betrokken moeten uiteraard niet worden gecoördineerd. Indien er een beroep wordt gedaan op een onderrichtteam, vormt de aanduiding van een coördinator het meest fundamentele niveau van coördinatie. Meestal behoort de coördinator tot de organisatie, zodat mag worden aangenomen dat hij/ zij de afspraken kent en er de organisatorische, theoretische en pedagogische motivaties kan van tot uitdrukking brengen. De coördinator is verantwoordelijk voor de contacten tussen de verschillende onderrichters, voor het opstellen van programma’s en timing en voor de logistiek. Hij/ zij moet ook in staat zijn op een duidelijke manier het educatieve kader te definiëren zodat hij/ zij advies kan geven aan de leraren op het vlak van de inhoud die moet worden meegegeven en de didactische methoden en de leerstijlen die kunnen worden toegepast. Van de coördinator wordt ook verwacht dat hij/ zij de leraren voorziet van informatie die over de cursisten beschikbaar is. Hij/ zij besluit of het initiatief op het goede pad zit, of het constant en uitgebreid is, en of hij/ zij direct moet tussenkomen of de leraren moet aansporen om een actie te ondernemen.

De taken van een coördinator kunnen worden ondersteund of zelfs overgenomen door een lerarenteam dat regelmatig samenkomt om collectief de vooruitgang te monitoren, dreigende problemen te anticiperen en het educatieve initiatief te nemen. Het team is met name nuttig wanneer er sprake is van een veeleisend en langdurig initiatief en wanneer de relaties tussen de deelnemers intens zijn.

Educatieve initiatieven organiseren zonder coördinatie is uitermate riskant. Middelen inzetten voor coördinatie blijkt altijd een goede investering voor wie succes wil boeken.

Terug naar Index.

5.1.1. Factoren van aanleg

Er kunnen vijf factoren worden onderscheiden die een invloed uitoefenen op het begripsniveau van het individu van de kennis die aan een groep werd overgemaakt.

FACTOREN VAN AANLEG:

• Opleidingsniveau
• ongeletterd
• basisonderwijs
• secundair onderwijs
• hoger onderwijs
• Bewustzijn van diagnose
• geringe vs. grondige kennis van zijn eigen toestand
• Vertrouwdheid met technologie
• technofilie vs. technofobie
• Duur van invaliditeit
• korte vs. langere invaliditeit
• Vorige ervaringen met AT
• geen ervaring
• beperkte ervaring
• uitgebreide ervaring

Een bekwaam en succesvol AT-gebruiker worden is zeker niet afhankelijk van het opleidingsniveau; toch is het duidelijk dat de diepte van de noties en de taal die bij de kennisoverdracht wordt gebruikt aan de opleidingsachtergrond van de cursisten moet zijn aangepast.

In sommige gevallen kunnen bepaalde vereisten op het vlak van de opleiding gewenst zijn. De ervaring heeft echter aangetoond dat deze niet verbonden zijn met de AT-training zelf, maar wel met de manier waarop de cursisten van een dergelijke training willen maken. Indien counselling door lotgenoten de doelstelling is, kan wat vorige ervaring vereist zijn om te garanderen dat de cursist in staat is om geschikte relaties met klanten op te bouwen.

Wanneer de groep leerlingen opgebouwd is uit verschillende niveaus, moet men ervoor zorgen dat noch hen met een lagere opleiding (te veeleisende leeropdrachten) noch hen met een hogere opleiding (verveling ten gevolge van het gebrek aan uitdagingen) worden uitgesloten. Dit probleem kan op verschillende manieren worden beheerd:

• optionele instructieve tutorial of voorafgaande cursussen, of
• afzonderlijke sessies voor een grondige studie in sommige fases van de cursus, of
• gewoon vanaf het begin duidelijk stellen welke benadering en welke taal zullen worden gebruikt.

In het laatste geval zal iedere deelnemer oordelen wat voor hem/ haar toegankelijk is (daarbij maakt het niets uit of iets niet wordt begrepen) of wat hij/ zij al weet (dan wordt het gezien als een consolidatie van de kennis, of als een kans om gebieden te bepalen waar men minder ervaren mensen kan helpen).

Bewustzijn van de prognose en de implicaties van zijn eigen pathologie of medische conditie die aan de basis liggen van zijn beperkingen kan opmerkelijke gevolgen hebben op de neiging om met behulp van AT autonomie te bereiken. In sommige gevallen kan dit bewustzijn vrij oppervlakkig zijn omwille van de cognitieve beperkingen van de gebruiker, de ontoereikende informatie die werd ontvangen van gezondheids- en revalidatieprofessionals, psychologische belemmeringen om "de waarheid te ontvangen" of soms zeldzame stoornissen met implicaties waarover nog niet zoveel bekend is.

AT-kwesties dringen vaak door tot het hart van de problemen in verband met invaliditeit. Aangezien het accepteren van AT verband houdt met het accepteren van de eigen invaliditeit, zullen sommige mensen zich niet op hun gemak voelen wanneer ze over dit onderwerp spreken, aangezien het vragen opwerpt over de echte waarheid rond hun persoonlijke status. Opvoeders moeten er zich van bewust zijn dat een oppervlakkig bewustzijn mensen blootstelt aan mogelijke negatieve psychologische reacties en zij moeten daarop zijn voorbereid.

Onafhankelijk van hun opleidingsniveau of culturele achtergrond zijn er mensen die door technologie worden geïntimideerd, terwijl anderen er zich gemakkelijk en zelfs enthousiast bij voelen. Eén voorbeeld daarvan is de computer, die door sommigen als een goede vriend, en door anderen als een vijand wordt beschouwd.

Aangezien AT technologie is, en soms zelfs heel geavanceerde technologie, is het belangrijk om speciale aandacht te besteden aan het gewenningsproces van mensen met technofobie. Zo kan het misschien nodig blijken om deze mensen:

• de kans te bieden meer dan anderen technologie te laten gebruiken en zich daarin te oefenen;
• de kans te bieden te praten met lotgenoten die wel succesvolle AT-gebruikers zijn;
• de kans te geven door middel van praktische voorbeelden te leren.

Sommige mensen zullen nooit doeltreffende technologie-gebruikers worden. Toch kan technofobie - hoe diep die ook ingeworteld zit - altijd verminderd of overwonnen worden door deze mensen voorbij de technologische kant van de zaak te laten kijken en zich te concentreren op wat er mogelijk is door gebruik te maken van de technologie. Een individu kan een afkeer hebben van geavanceerde elektronische rolstoelen, maar hij/ zij kan niettemin in de verleiding worden gebracht om er één te gebruiken wanneer hij/ zij heeft ervaren hoe sneller, veiliger en comfortabeler belangrijke activiteiten ermee kunnen worden uitgevoerd.

Algemeen gesteld kan men zeggen dat, hoe langer een persoon ervaring heeft met invaliditeit, des te meer zal hij vertrouwd zijn met de praktische implicaties en de "verborgen" kanten in het dagelijkse leven. Hoe meer tijd er verstreken is sinds het oplopen van de invaliditeit, des te waarschijnlijker is het dat het persoonlijke aanpassingsproces zal voltooid zijn. Met andere woorden: de mensen met een langere persoonlijke ervaring kunnen zich in een betere positie bevinden om te weten wat "het beste" is voor hen.

Dit geldt misschien niet voor mensen met progressieve pathologieën die leiden tot een stapsgewijze vooruitgang van de invaliditeit. Iedere "stap terug" leidt tot een nieuwe en tot dan toe onbekende situatie, waarbij het aanpassingsproces opnieuw moet worden gestart, waardoor er mogelijk demotivatie ontstaat. Dit heeft zijn gevolgen voor de bereidheid om AT-kennis te ontvangen ("Waarom zou ik mij er mee bezighouden, indien de situatie toch steeds erger wordt?"), en vereist speciale aandacht van de opvoeders. Er moet voldoende belang worden gehecht aan de waarde van het behoud van autonomie, wat geen zwakker broertje is van de verbetering van autonomie.

Mensen die al ervaring hebben opgedaan met het gebruik van AT zijn meestal veel beter geïnformeerd en veel meer veeleisende AT-consumenten dan nieuwe gebruikers, die vaak de keuze overlaten aan professionals. Uitermate ervaren gebruikers kunnen op dit vlak meer kennis hebben verzameld dan professionals, aangezien zij 24 uur per dag met AT leven en niet alleen tijdens de kantooruren. Mensen die niet de minste AT-ervaring hebben, moeten aspecten leren die vanzelfsprekend zijn voor ervaren mensen; zelfs eenvoudige technische hulpmiddelen zoals aangepaste handgrepen kunnen niet juist begrepen worden indien de gebruikstechniek niet gedetailleerd wordt beschreven. In het kader van een cursus kan het nuttig zijn om uitwisselingen tussen mensen met een stevige ervaring en mensen zonder ervaring te stimuleren.

Het kan tegenstrijdig lijken om beperkingen hier als een onderwerp te bekijken. Toch zijn er twee met de invaliditeit verbonden factoren die de beschikbaarheid van het individu beïnvloeden om kennis te ontvangen die aan een groep wordt overgebracht; aan beide moeten de opvoeders aandacht besteden en de timing, taal en logistieke voorzieningen daaraan aanpassen.

FACTOREN IN VERBAND MET DE INVALIDITEIT:

• Fysieke stressbestendigheid
• kortstondig vs. langdurig uithoudingsvermogen
• Cognitieve vaardigheid
• aandacht
• concentratie
• geheugen

Sommige stoornissen zijn te wijten aan een pathologie of een medische status die de fysieke stressbestendigheid beperkt. In zulke gevallen kunnen al te lange lessen of uitermate korte pauzes het de persoon onmogelijk maken om op een bekwame manier te luisteren, deel te nemen en te leren.

Mensen met ernstige beperkingen moeten meestal extra energie besteden aan het nemen van nota’s of het praten met een communicator tijdens lessen, het bereiken van de toiletten tijdens de pauzes en het zich klaarmaken ‘s morgens. Hierdoor kan de hele dag fysiek erg zwaar worden, waardoor er minder energie overblijft voor educatieve activiteiten. Met deze aspecten kan rekening worden gehouden door zorgvuldige planning; bovendien speelt ook een geschikte opstelling van de fysieke omgeving (vb. keuze van een cursuszaal vlakbij de toiletten) een erg belangrijke rol in het optimaliseren van het energieverbruik door de mensen.

Er is geen "standaard" niveau van cognitieve vaardigheid, aangezien iedereen verschillend begiftigd is op het vlak van aandacht (vaardigheid om op een cognitieve manier deel te nemen), concentratie (vaardigheid om te begrijpen) en geheugen (vaardigheid om zich te herinneren). Toch is er een algemeen begrip van wat kan worden beschouwd als een "gemiddelde" aandacht, concentratie en geheugen voor mensen van verschillende leeftijdscategorieën (we denken daarbij aan de geheugencapaciteit van kinderen en van ouderen).

In verhouding tot dit gemiddelde kunnen de cognitieve prestaties soms worden aangetast door vermoeidheid, door biologische factoren in verband met de specifieke pathologie (vb. multiple sclerose of ALS) of met secundaire gevolgen van de invaliditeit (vb. onvermogen om verbaal te communiceren).

Een interactieve onderwijsstijl kan een hulp zijn om op tijd feedback te krijgen over de deelname van de cursist in het leerproces.

De motivatie om te leren is nauw verbonden met de aanvaarding of niet-aanvaarding van invaliditeit. Er kunnen drie factoren worden aangeduid die een invloed hebben op de motivatie van een individu om de kennis te ontvangen die aan de groep wordt overgedragen.

DE HOUDINGEN VAN HET INDIVIDU TEN OPZICHTE VAN INVALIDITEIT:

• Het beeld van het individu over invaliditeit
• bestempeling
• onderschatting
• superman
• erkenning
• zelfbeschikking
• Het beeld van het individu over AT
• uitbreiding van vaardigheden
• middel om te leven
• last maar noodzaak
• stigma van invaliditeit
• Het gevoel van het individu over autonomie
• onafhankelijkheid vs. verlangen naar afhankelijkheid

De manier waarop een persoon zijn/ haar invaliditeit bekijkt kan een ernstige impact hebben op zijn bereidheid om AT te gebruiken. Opvoeders moeten zich bewust zijn van het continuüm van mogelijke houdingen, die rond vijf paradigma’s kunnen worden gegroepeerd:

Bestempeling (verwerpen van verschillen): "Ik werd bestempeld als verschillend, en daarom mis ik iets. Ik ben geen compleet persoon. Mijn stempel vertelt me dat ik zwak en afhankelijk ben. Ik zou zo gezond en zo krachtig als anderen willen zijn, maar dat zal nooit mogelijk zijn."

Onderschatting (negeren van verschil): "Mensen bekijken me alsof ik anders ben, maar zij vergissen zich - ik ben niet anders. Het verschil zit gewoon in wat zij zien: ik heb geen speciaal probleem."

Superman (buitengewoon verschil): "Mijn invaliditeit bestaat en ik ben er trots op. Ze vormt een uitdaging voor mij. Vorig jaar beklom ik de hoogste berg van Europa, en nu bereid ik me voor op het alleen beklimmen van de Mount Everest. Ik wil bewijzen dat mensen met beperkingen beter en moediger zijn dan anderen."

Erkenning van verschil: "Invaliditeit heeft een invloed op een aantal aspecten van mijn leven. Ik heb de hulp van iemand nodig om dingen te doen zoals een blik opentrekken, de vissen voederen of een douche nemen. Ik kan dingen doen door op een intelligente manier van technologie gebruik te maken: Ik gebruik de lift om geen trappen te moeten nemen, wanneer ik met de trein reis, bereid ik alles degelijk voor... Soms is deze conditie niet bijzonder goed, en soms niet echt slecht; maar geldt dat tenslotte niet voor iedereen?"

Zelfbeschikking: "Ik ben een persoon met beperkingen en ik ben mij daarvan bewust. Deze conditie is niet beter of slechter dan die van anderen, maar het is wel een speciale conditie. Personen met beperkingen hebben speciale behoeften en moeten soms op zoek naar kennis om de juiste oplossingen te vinden. Sommigen onder ons hebben misschien technologie nodig, anderen persoonlijke bijstand en er zijn nog anderen die hun houding ten opzichte van invaliditeit moeten veranderen. Sommige mensen met beperkingen kijken naar me op als een voorbeeld omdat ik levendig en actief lijk. Zij zeggen dat ik een leider ben... en misschien is dat zo. Wat ik wel weet is het feit dat ik misschien altijd hulp van anderen zal moeten krijgen, maar ik ben wel autonoom en ik zou op een onafhankelijke manier willen blijven leven."

Het beeld van het individu over AT is nog een factor die de bereidheid beïnvloedt om AT te leren kennen en gebruiken. Meestal is dit beeld nauw verbonden met het beeld van invaliditeit, maar dat is niet altijd het geval: in sommige gevallen wordt invaliditeit wel aanvaard, maar heeft de persoon onvoldoende informatie over AT, die door culturele paradigma’s gefilterd is.

AT kan op een positieve manier worden beschouwd als een middel om vaardigheden uit te breiden ("het stelt me in staat om de vaardigheden die ik al heb optimaal te benutten"). In andere gevallen kan het ook positief, zij het met minder enthousiasme worden bekeken als een middel om te leven ("net als ieder gezond persoon gebruik ik een pen om te schrijven, maar ik heb gewoon een pen nodig die meer grip biedt").

Op een minder positieve manier kan AT worden gezien als iets dat nodig is maar dat het leven onaangenaam maakt ("Ik ben verplicht om me in een rolstoel te verplaatsen"), of zelfs als een uiterlijk teken – een stigma- dat "mij en anderen erop wijst dat ik nooit gezond zal zijn" ("Ik ben beperkt door een rolstoel").

Afhankelijk van zijn/ haar zelfbeeld, kan de gebruiker aandacht besteden aan bepaalde aspecten van AT (vb. vormgeving, technische kwaliteit enz...) die minder interessant zijn voor minder gemotiveerde mensen. Eén van de uitdagingen van de opvoeders bestaat eruit positieve houdingen tegenover AT te ontwikkelen waar deze nog niet bestaan.

Sommige mensen streven naar volledige controle over hun leven, terwijl anderen niet voldoende gemotiveerd zijn om initiatief te nemen in die aspecten van hun leven waar ze psychologisch, technisch of financieel van andere mensen afhankelijk zijn.

Dit kan te maken hebben met factoren zoals leeftijd, temperament, voorafgaande geschiedenis en ervaring en bestaande relaties in het primaire netwerk. Het gevoel van het individu over autonomie is een dynamisch proces dat met de tijd evalueert; AT-opleiding is vaak een onderdeel van een meer omvattende opleiding die autonomie behandelt. AT en autonomie zijn met elkaar verbonden: kennis van AT vergemakkelijkt het bereiken van autonomie en verhoogt op zijn beurt de belangstelling voor AT. Cursistengroepen omvatten vaak mensen met een sterke drang naar onafhankelijkheid en anderen die slechts een beperkte of geen drang in die richting vertonen - mensen die een volledige controle over hun leven hebben en mensen die er geen hebben. Met deze verschillende houdingen moeten de opvoeders rekening houden.

Verwachtingen in verband met AT vormen een andere factor die de wil van het individu om te leren beïnvloedt. Aangezien autonomie kan omschreven worden als het niveau van relationeel welzijn met zichzelf, met de omgeving en met andere mensen, kan het niet in absolute termen worden uitgedrukt. Het heeft te maken met de prioriteiten en de persoonlijkheid van het individu: het ene individu kan zich in een bepaalde situatie als autonoom beschouwen, terwijl een andere zich beperkt kan voelen. Zo kan dezelfde persoon ook beide gevoelens ondervinden in verschillende periodes van zijn leven ten gevolge van persoonlijke groei. Wat het verschil maakt in deze gevallen is het niveau van de individuele verwachtingen. Deze term kan zowel verwijzen naar het leven in het algemeen (algemene voldoening of gebrek aan voldoening over het leven). In deze context willen we ons echter concentreren op de concrete doelstellingen die de persoon voor zichzelf wil bepalen.

DE VERWACHTINGEN VAN HET INDIVIDU:

• Verwachtingen op het vlak van interne relaties
• zelfrespect
• assertiviteit
• probleemoplossend vermogen
• Verwachtingen op het vlak van dagelijkse activiteiten
• bereik, voorkeuren, prioriteiten en waarde die iedere persoon hecht aan verschillende dagelijkse activiteiten
• Verwachtingen op het vlak van externe relaties
• bereik, waarde en diepgang van relaties met andere mensen, zoals gewenst door het individu

Verwachtingen op het vlak van interne relaties hebben betrekking op aspecten zoals zelfrespect, aanvaarden van invaliditeit, assertiviteit, doorzettingsvermogen, en vaardigheden op het vlak van het nemen van beslissingen en het oplossen van problemen. Een hulpapparaat dat voldoet aan dit soort verwachtingen kan afgestemd op het individu worden genoemd. De ene persoon kan veel belang hechten aan de vormgeving van een hulpapparaat, terwijl de andere persoon een esthetische vormgeving louter als een belemmering van de functionaliteit beschouwt. Deze verschillen zijn vaak verbonden met sociaal aanvaarde opinies en waarden, en kunnen afhankelijk zijn van de lokale cultuur - een gebied dat enorm veel variatie biedt doorheen Europa.

Lage verwachtingen op deze gebieden kunnen hinderpalen vormen voor de exploitatie van het AT-potentieel. Onrealistische verwachtingen daarentegen kunnen leiden tot frustratie en misnoegen wanneer niet aan die verwachtingen wordt voldaan. Het gebrek aan succes van een hulpapparaat is vaak het resultaat van een ongelukkige ervaring ermee.

Opvoeders zouden aandacht aan deze aspecten moeten besteden, een inschatting maken van de individuele verwachtingsniveaus en er de gebruiker op wijzen dat geschikte AT kan helpen om aan verwachtingen op dit vlak te voldoen.

Zoals reeds eerder werd vermeld, moet AT ook competent en contextueel zijn; met andere woorden, het zou de realisatie van de bedoelde operationele doelstellingen moeten mogelijk maken in de omgeving waarin ze zin maken.

Dit is duidelijk afhankelijk van het verwachtingsniveau van de gebruiker voor iedere activiteit in het dagelijkse leven. Dat niveau kan op zijn beurt bepaald worden door de leeftijd, opvoeding, cultuur, invaliditeit, levensstijl voor het ongeluk of de ziekte enz... Het belang van sommige basisactiviteiten zoals persoonlijke zorg of het uitvoeren van een job is onmiskenbaar voor de gehele bevolking. Toch is het zo dat iedere persoon andere prioriteiten geeft aan verschillende dagelijkse activiteiten. Voor de ene persoon kan een onafhankelijke situatie in het koken en het huishouden de hoogste prioriteit zijn; voor een andere kan dat een hobby of een sociale activiteit zijn.

Dermate uiteenlopende opinies over activiteiten betekenen dat ieder individu meer of minder aandacht zal besteden aan bepaalde thema’s die door de opvoeders worden gepresenteerd, alsof hij/ zij AT doorheen een filterende bril bekijkt. Wanneer deelnemers worden geïnterviewd na een cursus over een brede waaier van AT-thema’s en op de vraag "Welk aspect vond u het interessantste?" naar de meeste thema’s verwijzen, wijst dit op het feit dat er ook veel diverse verwachtingsniveaus zijn.

Opvoeders moeten zich bewust zijn van het feit dat het belang dat zij aan de verschillende thema’s hechten niet altijd overeenkomt met de opinie van de deelnemer. Hiervoor zijn actieve pedagogische benaderingen vereist, waar deelnemers de kans krijgen om zich te concentreren op gebieden die overeenkomen met de individuele verwachtingen. Bovendien zijn er misschien ook strategieën nodig die de herdefinitie van verwachtingen vergemakkelijken.

Een ander aspect van contextualiteit is de menselijke omgeving van de activiteiten van iedere persoon.

Veel dagelijkse activiteiten hebben geen betekenis op zich; het zijn gewoon middelen om relaties met andere mensen op te bouwen. Zo bepalen individuele verwachtingen omtrent het bereik, de waarde en de diepgang van externe relaties in zekere zin de verwachtingen in de verschillende activiteitendomeinen. Uiteraard zijn alle drie domeinen nauw met elkaar verbonden: een augmentatief communicatiesysteem voor schrijven en praten (activiteiten) kan een spectaculaire invloed uitoefenen op het zelfrespect (intern) en het individu motiveren om een actieve rol te gaan spelen in de samenleving (extern). Een sociale rol kan op haar beurt de behoefte voor andere activiteiten activeren (vb. mobiliteit), die tot dan toe weinig interesse opriepen. Heel vaak levert een technisch hulpmiddel positieve resultaten op in activiteiten die op het eerste gezicht niets lijken te maken hebben met het doel van het apparaat.

Opvoeders moeten zich bewust zijn van het bestaan van deze drie domeinen, en van de onderlinge verhoudingen. Deze classificatie kan als een middel worden gebruikt om inzicht te verwerven in de verwachtingen van de deelnemers, en ook als een middel waarmee zij hun zelfbeeld vormen.

Motivatie is één van de sleutelfactoren in het leerproces. Enerzijds kunnen bestaande verwachtingen als een machtig instrument worden gebruikt om het leerproces te maximaliseren. Anderzijds kunnen deelnemers worden aangemoedigd om die verwachtingen te wijzigen in de betekenis van ofwel opwekken van verwachtingen ten opzichte van aspecten die voordien niet werden beschouwd, of terugbrengen van verwachtingen tot een realistisch niveau. Lezingen en speeches kunnen alleen het bewustzijn en de kennis van verwachtingen verhogen; zij zijn echter niet in staat om verwachtingen in mensen voort te brengen. Anderzijds kan er ook veel worden gerealiseerd door relaties tussen deelnemers te vergemakkelijken, waardoor verschillende verwachtingen kunnen worden vergeleken of sommige deelnemers zelfs als rolmodellen dienst kunnen doen (een bepaalde lotgenoot die problemen heeft opgelost die ik als belangrijk beschouw, kan "een model voor mij" vertegenwoordigen).

5.2.1. Omgevingsfactoren

Wanneer cursisten naar hun samenleving terugkeren begint de uitdaging; dan is het tijd om de opgedane kennis in de praktijk om te zetten. De samenleving kan echter het streven van het individu naar autonomie en het gebruik van AT stimuleren of hinderen. Hierbij dient men aandacht te besteden aan vier factoren in verband met menselijke, fysieke en organisatorische aspecten.

OMGEVINGSFACTOREN:

• Beeld van invaliditeit in de samenleving
• bestempeld
• onderschatting
• superman
• erkenning
• zelfbeschikking
• Architecturale belemmeringen
• toegankelijke vs. ontoegankelijke architecturale omgeving
• Organisatorische belemmeringen in het gebruik van gemeenschapsdiensten
• complexiteit kosten
• coördinatie
• continuïteit
• houding
• Leefomgeving
• eigen huis
• huurhuis
• instelling
• kleine groep
• ondersteund leven

De verschillende houdingen die mensen kunnen aannemen ten opzichte van invaliditeit komen vaak in de samenleving terug.

Hoewel ieder lid van de samenleving een eigen beeld heeft gevormd, kan vaak een algemene houding ("publieke opinie") in de plaatselijke samenleving worden aangetroffen. Deze is het resultaat van culturele erfenissen, vorige ervaringen van mensen met beperkingen, menselijke openheid en opinievorming in de media. De manier waarop AT wordt beschouwd, maakt deel uit van deze houding, aangezien publieke opinie AT meestal rechtstreeks met invaliditeit associeert. Personen met beperkingen die een positieve en actieve houding hebben ontwikkeld, moeten vaak tegen vooroordelen opboksen en kunnen zichzelf in de positie van "voortrekkers" bevinden op weg naar meer geciviliseerde houdingen. Deze positie kan hen zich alleen en ongemakkelijk laten voelen omwille van de "ongewenste" openbare rol die zij in de samenleving moeten vervullen. Dit kan leiden tot onhandigheid en het verlangen om op te geven - strijden is vermoeiend.

Een samenleving die anderzijds een positief en evenwichtig beeld heeft van invaliditeit, kan een ondersteunende omgeving scheppen voor ieder initiatief dat de persoon wenst te ondernemen om zijn/ haar problemen op te lossen.

Opvoeders zouden moeten begrijpen met welke samenlevingshoudingen de cursisten worden geconfronteerd wanneer ze naar huis terugkeren. Er kunnen educatieve oefeningen worden gemaakt om hen voor te bereiden op mogelijke veeleisende confrontaties.

Omgevingstoegankelijkheid is een eerste vereiste voor iedere succesvolle actie. Architecturale hindernissen in de samenleving mogen geen onoverkomelijk probleem zijn aangezien er vaak technische oplossingen beschikbaar zijn om ze te overwinnen. Toch zijn soms dure AT en persoonlijke bijstand nodig, die niet binnen het bereik van iedereen liggen.

Hoe groter de hindernissen, des te hoger is het afhankelijkheidsniveau waaraan de personen worden blootgesteld, waardoor er probleemoplossende vaardigheden van een hoog niveau moeten worden voorzien. Personen die in een toegankelijke omgeving leven, moeten bijvoorbeeld niet eens nadenken over de algemene breedte van de rolstoel, terwijl anderen iedere uitstap als een soort safari beschouwen omwille van de stoepranden, trappen, smalle deuren, slordig geparkeerde auto’s en andere situaties waar ze klem kunnen raken of zelfs in gevaar kunnen terechtkomen. Deze personen moeten goed voorbereid zijn, wat betekent dat ze meer ervaring, assertiviteit, vastberadenheid, trucs en creativiteit aan de dag moeten leggen dan hun "gelukkige" lotgenoten die in een geciviliseerde samenleving leven.

In de meeste landen zijn dit soort hindernissen illegaal, of zijn er tenminste voorzieningen om hun verwijdering te stimuleren. In dit geval is kennis van soortgelijke wettelijke rechten en de manieren of procedures om een actieve interventie van de bevoegde overheden te activeren een goed emancipatiemiddel.

Tenslotte worden de ‘pioniers’ die zich met veel zelfvertrouwen in het openbaar verplaatsen, vaak onvrijwillige openbare figuren. Hun bewegingen trekken de aandacht van het publiek; zij vormen als het ware de levende bewijzen van de fouten in de samenleving. Maar zoals we eerder al vertelden voelt niet iedereen zich op zijn/ haar gemak wanneer hij/ zij opeens in een openbare rol terechtkomt. Sommigen kunnen niet weerstaan aan de verleiding om zich terug te trekken.

Toch kunnen opvoeders dit probleem in een uitdaging helpen veranderen door erop te wijzen dat alleen de actieve aanwezigheid van mensen met een beperking in de samenleving de samenlevingscultuur kan veranderen. Veel cursisten zijn bereid om deze uitdaging aan te gaan - vooruitgang te boeken, niet alleen voor hun eigen goed, maar ook om publieke houdingen te veranderen en een betere toekomst voor te bereiden voor zowel hen zelfs als voor andere personen met beperkingen.

Er kunnen nog andere hindernissen bestaan in de samenleving, die niets te maken hebben met de architecturale omgeving, maar wel met de manier waarop openbare diensten zijn georganiseerd. We verwijzen hier niet naar de ontbrekende stukken in de puzzle van toegankelijkheidsvoorzieningen - zoals de klassieke "toegankelijke toiletten waar niemand de sleutel van heeft", een situatie die zou moeten worden beschouwd als een architecturale belemmering in de brede zin van het woord. We verwijzen hier wel naar mensen en procedures.

Iedere dienst, zoals een AT SDS-systeem of een gemeentelijke sociale dienst die persoonlijke bijstand verleent, is van weinig of geen nut indien ze niet toegankelijk is voor de personen die ze nodig hebben.

Een eerste hindernis kan complexiteit zijn, wanneer mensen moeite hebben om te weten te komen waar en bij wie ze een aanvraag moeten indienen, wanneer ze op verschillende deuren moeten kloppen en alleen cryptische antwoorden in een bureaucratische taal ontvangen. Een tweede hindernis kan worden gevormd door de kosten, wat niet alleen wordt vertegenwoordigd door de eigenlijke prijs van een reeks diensten, maar ook de daarbij horende menselijke kosten (tijd, inspanningen tijdens het zich verplaatsen enz...) en materiaalkosten (vervoer om het service center te bereiken enz...) die door de gebruiker worden gedragen.

Coördinatie hindernissen kunnen worden gevonden tussen de verschillende stappen van de serviceverleningsprocedure, tussen de verschillende professionals die in het proces betrokken zijn, of tussen onderling verbonden diensten (vb. AT servicevoorziening en persoonlijke bijstand; technische vereisten op AT die verouderd zijn ten opzichte van de huidige marktnormen; persoonlijke bijstand regels die strijdig zijn met arbeidswetgeving). Continuïteitshindernissen zijn vaak aanwezig in diensten waarvan de organisatie eerder op de behoeften van het personeel dan die van de gebruikers is afgestemd; gebruikers merken soms dat een dienstverlening niet beschikbaar is op het moment dat zij die echt nodig en hebben en zij er niet kunnen op wachten.

Tenslotte mag men niet over het hoofd zien dat diensten door mensen worden verleend (ambtenaren, gezondheids-/ sociale professionals enz...), wiens houding ten opzichte van de gebruikers kan variëren, wat een grote invloed heeft op de kwaliteit van de dienstverlening. Vanuit het standpunt van de gebruikers zijn houdingshindernissen vaak een belangrijke bron van onbetrouwbaarheid in de dienstverlening. Gebruikers ontwikkelen daardoor vaak een houding dat je hard moet doorduwen om te krijgen waar je recht op hebt, maar gelijktijdig kan de persoon zich geïntimideerd voelen omdat de kracht in de handen ligt van de mensen die de hindernis vormen.

Gebruikers trainen om de diensten optimaal te benutten en gelijktijdig ook vaardigheden ontwikkelen om soortgelijke hindernissen te overwinnen is een belangrijke doelstelling voor opvoeders.

De omgeving waar de persoon regelmatig leeft biedt kansen, maar ook belemmeringen op de mogelijkheden van AT voor de gebruiker.

In principe kunnen gebruikers die in hun eigen woning leven, doen wat ze willen, aangezien ze eigenaar zijn van de ruimten waar de uitrusting zal worden gebruikt of geïnstalleerd. De situatie is verschillend voor mensen die in een huurwoning leven, waar alle installaties en wijzigingen in principe zo moeten worden gemaakt dat ze kunnen worden verwijderd wanneer de bewoner verhuist.

Een situatie waarin de beslissingen van de gebruiker erg ondergeschikt zijn aan die van anderen is de instelling, waar in principe alleen een mobiele of verwijderbare uitrusting kan worden gebruikt, op voorwaarde dat ze geen hinder veroorzaakt voor de andere bewoners of voor het personeel. Andere types van leefomgevingen die gewoon zijn voor mensen met een beperking in Europa die onafhankelijk willen leven zijn flats voor kleine groepen, waar verschillende gebruikers samenleven, of ondersteunde woonformules, waar gebruikers alleen leven of met hun gezin maar 24 uren per dag kunnen rekenen op een bijstandsdienst voor hun meest essentiële behoeften. Gegeven het feit dat deze voorzieningen ontworpen zijn voor mensen met beperkingen zou het redelijk zijn om te verwachten dat zij voorzien zijn op extensief AT-gebruik. In de praktijk blijkt dit echter vaak niet het geval te zijn.

Een kwestie waarmee opvoeders rekening zouden moeten houden en dus overdragen aan de cursisten is de volgende vraag: "Wat dwingt de leefomgeving mij te doen of te laten?"

Faciliteiten, diensten en bevoegdheid zijn vaak beschikbaar in de plaatselijke samenleving (of binnen gemakkelijk bereik) om het individu te ondersteunen in het maken van goed geïnformeerde, verantwoorde en doeltreffende AT-keuzen. In sommige gevallen ontbreken soortgelijke sociale ondersteuningen echter. Afhankelijk van de situatie moeten opvoeders cursisten misschien leren hoe ze de bestaande ondersteuningen optimaal kunnen benutten of zelfs hoe ze moeten te werk gaan indien ze niet beschikbaar zijn.

SOCIALE ONDERSTEUNINGSFACTOREN:

• Informatiediensten
• gegevensbestanden
• catalogi
• gidsen
• publicaties
• tentoonstellingen
• Counselling-diensten
• technische hulpmiddelen adviesdiensten
• invaliditeits middelencentra
• counselling door lotgenoten
• Advocatuur / managementdiensten
• praktische bijstand in het implementeren van het initiatief van het individu
• Gezondheids / revalidatiefaciliteiten
• AT know-how van gezondheids/revalidatieprofessionals in de plaatselijke samenleving
• AT dienstenverleningssysteem
• wetgeving
• procedures
• vaste lijst van voorschrijfbare apparaten
• invloed van de gebruiker op de beslissing
• beroep
• Openbare financiering
• volledige financiering
• aanzienlijke financiering
• weinig financiering
• geen financiering

Indien kennis de weg effent naar een inzicht in AT, dan stelt informatie de gebruikers in staat om op de hoogte te blijven van marktontwikkelingen en op die manier ook in de toekomst van die kennis gebruik te maken. Aangezien emancipatie niet alleen betekent dat men de "vis" in handen heeft, maar ook de "hengel", wordt een belangrijk aspect van AT-opleiding gevormd door mensen in staat te stellen om zelf informatie te vinden of gebruik te maken van informatiemiddelen.

Dit zou moeten gebaseerd zijn op een grondige kennis van de informatiebronnen die gemakkelijk toegankelijk zijn voor de gebruiker. AT Databases zijn in een aantal landen beschikbaar, inclusief België, Frankrijk, Duitsland, Groot-Brittannië en Italië. Ze zijn niet allemaal in de eerste plaats bedoeld voor de eindgebruikers, maar iedereen die een basistraining AT heeft ontvangen, zal zonder al te veel problemen de informatie erin begrijpen. Het Handynet-programma van de Europese Commissie (onderdeel van het DG5/Helios project - 1988/96) is het grootste Europese initiatief dat tot nog toe aan AT-informatie werd gewijd. Het Handynet-gegevensbestand was tot 1997 op CD-ROM beschikbaar. De classificatie en de beschrijvingsnormen die hierin werden gehanteerd werden intussen aangepast voor de meeste gegevensbestanden in dit domein. Hierdoor is het vrij gemakkelijk om gegevens te interpreteren wanneer men van het ene gegevensbestand naar het andere overstapt.

Catalogi zijn de meest gewone commerciële methode van productinformatie. Gedrukte catalogi zijn nog steeds de meest vertrouwde en meest aantrekkelijke manier om toegang te krijgen tot informatie. In feite zijn dit de enige informatiedragers die toegankelijk zijn voor mensen die niet over een computer beschikken.

Researchcentra, informatiediensten en zelfs enkele bedrijven produceren waardevolle gidsen die een zicht bieden op AT-thema’s (vb. de keuze van een rolstoel, financiële hulp ontvangen van het SDS-systeem enz...). In sommige landen is er ook een overvloed van accurate, goed ontworpen publicaties die gemakkelijk begrijpbaar zijn voor AT-gebruikers. Helaas zijn dit soort middelen niet in alle landen beschikbaar, en is niet iedereen in staat om Engels of Frans te lezen - de talen waarin de meeste van deze publicaties verschijnen.

Een deel van de hierboven opgesomde informatie kan op Internet worden teruggevonden, in de vorm van websites over invaliditeit, online gegevensbestanden die vanuit het WWW toegankelijk zijn, of on-line catalogi of gidsen. Momenteel bestaat er een internationale trend die populair het Worldwide AT Information Network wordt genoemd waarlangs een verbinding tot stand kan worden gebracht met bestaande informatiesystemen op het World Wide Web. Dit staat momenteel nog in zijn kinderschoenen en is bestemd om snel te evolueren in richtingen waar we momenteel nog geen zicht op hebben.

Tenslotte wordt een belangrijk rol in de verspreiding van AT-informatie nog gespeeld door commerciële beurzen, die geregeld in ieder land worden georganiseerd.

Advies, begeleiding en counselling-diensten die zich tot het individu richten, bieden een enorme kans voor personen met beperkingen. Zij kunnen specifieke kennis en know-how leveren wanneer een beslissing op AT-vlak moet worden gemaakt, of gewoonweg wanneer er wat hulp vereist is om behoeften duidelijk te verwoorden.

Opvoeders moeten zich bewust zijn van het feit dat het virtueel onmogelijk is om cursisten te voorzien van de bevoegdheid om al hun AT-problemen op te lossen via een educatief programma. Behoeften evolueren, horizonten verschuiven, technologie ontwikkelt zich en medische condities of gezondheidsstatussen kunnen gewijzigd worden, waardoor het individu iedere dag nieuwe keuzen en beslissingen moet maken. Daarom is het belangrijk om bij het beëindigen van een educatief proces de cursist te helpen services, plaatsen en mensen te leren kennen waarop hij een beroep kan doen telkens wanneer hij/ zij begeleiding nodig heeft.

Sommige delen van Europa zijn goed bediend, terwijl andere delen het zonder dienstverlening moeten stellen ofwel moeten vrede nemen met dienstverleners met een laag niveau van know-how. Indien er geen geschikte diensten aanwezig zijn in de samenleving waar de persoon woont, kan de gebruiker worden geholpen om in contact te komen met kwalitatief hoogstaande diensten elders. Afstand kan een probleem zijn, maar iets ver weg hebben is veel beter dan niets in de buurt te hebben; weten dat er aan de andere kant van de lijn iemand zit die klaar is om u te helpen maakt een groot verschil.

In sommige landen zijn adviescentra voor technische hulpmiddelen vrij gewoon. Daar kunnen de eindgebruikers, gezinsleden, revalidatieprofessionals en technologische specialisten terecht voor informatie, begeleiding, advies en counselling. Deze diensten bevinden zich soms binnen de revalidatie-afdelingen van ziekenhuizen of samenlevingsdiensten, of zijn afzonderlijke centra die werden opgericht door de overheid, verzekeringsmaatschappijen of gebruikersorganisaties. De dekking en het niveau van de know-how die zij kunnen bieden is erg uiteenlopend, afhankelijk van de omvang en de kwalificatie van het personeel, de informatiebronnen die worden gebruikt (gegevensbestanden, catalogi enz...) en de mogelijkheid om technische hulpmiddelen die er permanent beschikbaar zijn, te zien en te testen. Het personeel van sommige centra zijn stuk voor stuk informatiebeambten die een basistraining AT hebben gevolgd. Andere centra beschikken over interdisciplinaire personeelsleden of klinische professionals en technologiespecialisten die in staat zijn om een grondige evaluatie (soms zelfs inclusief inspecties thuis) en daardoor gedetailleerde aanbevelingen te doen voor individuele AT-programma’s. Dan zijn er ook nog andere centra die de rol van "poort" spelen in AT-dienstverlening. Zij zijn verantwoordelijk voor het voorschrijven van individuele AT-programma’s, het installeren en monteren van apparaten, het trainen van gebruikers en het onderhouden van het materiaal.

Invaliditeits hulpmiddelencentra vormen een andere waardevolle faciliteit, waar een breder spectrum van informatie wordt aangeboden aan mensen met beperkingen. Daarbij wordt aandacht besteed aan AT, wetgeving, voordelen, samenlevingsdiensten, toegankelijke toeristische bestemmingen, evenementen en initiatieven, literatuur enz... Doordat ze zo’n brede dienst aanbieden, zijn deze centra uiteraard minder gespecialiseerd op het vlak van AT-bijstand dan technische hulpmiddelen adviesdiensten. Toch zijn zij uitermate nuttige begeleidingspunten in het begin van de zoektocht.

Een andere service die verkrijgbaar kan zijn is counselling door lotgenoten, hetzij op een informele basis hetzij formeel gestructureerd op zowel het groepsniveau (vb. zelfhulp of onderlinge hulpgroepen) als het individuele niveau (ervaren AT-gebruikers beschikbaar om mogelijke probleemoplossende aanpakken te bespreken met nieuwe gebruikers). Counselling door lotgenoten mag niet worden gezien als een alternatief van professionele counselling, aangezien hun doelstellingen erg verschillend zijn.

Opvoeders moeten de waarde van beide vormen van counselling begrijpen, en proberen cursisten ervan te overtuigen goede gebruikers te zijn van soortgelijke diensten en met hen zo goed als mogelijk samen te werken.

Dit zijn diensten wiens opdracht het is om gebruikers bij te staan in het uitvoeren van de stappen die leiden tot de oplossing van een probleem. Dit kan gedaan worden door de rechten van gebruikers voor bevoegde organen te verdedigen, of zelfs door in naam van de gebruiker op te treden bij het behandelen van complexe materies, administratieve procedures, verzendings- en behandelingsoperaties, agressieve tegenstanders enz... om het initiatief van het individu volop te implementeren. Advocatuur- en managementdiensten helpen immers om organisatorische hindernissen te overwinnen in de samenleving, die een belangrijke bedreiging vormen voor de macht van de gebruiker.

Dit soort diensten wordt soms door bedrijven op een commerciële basis aangeboden, waar de gebruiker periodiek abonnementsgeld of honoraria voor één enkele dienst betaalt. Deze diensten worden echter meestal door non-profit gebruikersorganisaties aangeboden, die zich geëngageerd hebben in de emancipatie van mensen met beperkingen (in zowel de politieke als de sociale zin van het woord).

Opvoeders zouden moeten weten welke advocatuurdiensten er bestaan en cursisten ertoe aansporen met hen in contact te treden.

De afgelopen jaren hebben de professionals in de gezondheids- en de sociale dienstdomeinen een groter begrip verworven in de rol van AT, hoewel in de meeste landen geen aandacht wordt besteed aan AT in de academische opleiding.

Een grondige kennis van AT zou een fundamenteel attribuut moeten zijn van een goed revalidatieteam: het is een eerste vereiste voor constantheid tussen AT en het nemen van therapeutische beslissingen, de levensstijl en de prioriteiten van het individu, en de economische hulpmiddelen. Veel revalidatieservices beschikken over gespecialiseerde kennis, met klinische protocollen die erg veel belang hechten aan AT, bezigheidstherapeuten met een stevige ervaring op het vlak van AT, gespecialiseerde technologiespecialisten zoals prothese-specialiisten of revalidatiespecialisten, technische hulpmiddelen adviesdiensten, educatieve programma’s voor eindgebruikers, faciliteiten voor counselling door lotgenoten enz...

In veel andere centra ligt het zwaartepunt op strikt medische aspecten, waarbij de toepassing van AT wordt beschouwd als iets wat buiten de verantwoordelijkheid van het team ligt. In dit geval zal de eindgebruiker het vaak moeten stellen met een ingevuld voorschrijvingsformulier waarmee hij op zoek moet gaan naar een commerciële AT-leverancier die zich echt met zijn/ haar probleem zal bezighouden. Het komt niet zelden voor dat gebruikers niet voldoende worden geholpen omdat de AT-kennis van de voorschrijver inadequaat bleek.

In principe zullen personen met beperkingen geen revalidatiediensten nodig hebben tenzij hun medische toestand dat vereist. Contact houden met revalidatieteams kan nodig blijken in landen waar toegang tot AT dat door de overheid wordt gefinancierd en via medische voorschriften wordt toegekend. Opvoeders zouden de cursist moeten helpen de AT-kennis van professionals te evalueren en waar dat mogelijk is die diensten te kiezen die een hoge mate van competentie bieden. Het beste wapen tegen de onwetendheid van anderen is kennis en informatie: geïnformeerde, veeleisende, assertieve en verantwoordelijke gebruikers kunnen openbare diensten uitdagen en geschikte antwoorden eisen, wat op termijn tot een verbetering van de dienstverlening zou moeten leiden.

Eindgebruikers zijn erg geïnteresseerd in de systemen waartoe ze toegang hebben. In cursussen die worden bijgewoond door mensen uit verschillende landen met verschillende SDS-systemen, blijken weinig cursisten geïnteresseerd te zijn in de systemen in andere landen; zij wensen zich te concentreren op het SDS-systeem dat zij zelf zullen gebruiken, zoals "een auto die het waard is om perfect te worden bestuurd". Dat is één reden waarom training in SDS-systemen op maat zou moeten worden gemaakt van de contexten waarin de cursisten leven.

Het SDS-systeem is verankerd in de wetgeving, en de cursist zou op zijn minst de filosofie, de aanpak en de toekomstige ontwikkelingen daarin moeten begrijpen. In een periode waarin de sociale wetgeving fundamentele veranderingen ondergaat is het van belang voor eindgebruikers om te weten wat er precies verandert en waarom dat gebeurt. Zij moeten bewust worden gemaakt van de belangrijkste werktuigen om die veranderingen te volgen, d.w.z. de massamedia en de gespecialiseerde informatiebronnen zoals online gegevensbestanden over wetgeving inzake invaliditeitskwesties.

De wetgeving vertelt wat er kan worden gedaan; procedures bepalen hoe dat kan worden gedaan. Procedures staan in officiële documenten beschreven, maar veel mensen vinden de bureaucratische taal waarin de documenten zijn opgesteld, cryptisch. Het is belangrijker om een praktische kennis te verwerven via voorbeelden en case studies die:

• probleemoplossende situaties beschrijven;
• illustreren hoe tegenslagen soms niet toe te schrijven aan de procedures zelf, maar wel aan de mensen die verantwoordelijk zijn voor de implementatie van die procedures;
• cursisten uitdagen om hindernissen te overwinnen.

Een ander belangrijk onderwerp dat moet worden besproken is de vaste lijst van voorschrijfbare apparaten, indien het SDS er over één beschikt, zodat men kan voorspellen of de daarbij horende toepassing een kans op slagen heeft of niet.

Tenslotte is het van belang om de mate van inspraak van de gebruiker te kennen op die procedures en hoe men van dat recht gebruik kan maken - inclusief het recht op beroep (waar mogelijk) tegen professionele beslissingen die de eindgebruiker als verkeerd beschouwt.

Geld maakt niet altijd gelukkig, maar dat geldt ook voor het gebrek aan geld. De beschikbaarheid van openbare financieringsmethoden voor AT maakt een groot verschil voor mensen die niet over een dikke portemonnee beschikken.

Economische overwegingen worden daarom steeds belangrijker in de keuze van AT naarmate we verder af gaan van de volledige of aanzienlijke financiering naar contexten waar weinig of zelfs geen financiering voorzien is. In de meer gunstige contexten zou de aandacht vooral op SDS-procedures moeten worden gericht - wat soms vrij complex is en zonder de hulp van een advocatuurdienst heel moeilijk is. Maar uiteindelijk kan dit leiden tot de keuze van de gewenste technologie. In de minder gunstige contexten kan de aandacht verschuiven naar de beste kosten- batenverhouding, en een keuze van apparaten die de hoogste voorkeur genieten en andere apparaten die nuttig, maar niet noodzakelijk zijn.

In ieder geval zou er in de AT-opleiding voldoende aandacht moeten worden besteed aan een afweging van de kosten en de baten. Met volledige of aanzienlijke financiering gaat men uit van de veronderstelling dat de professionele diensten in staat zijn om zelf een duidelijke evaluatie te maken van de kosten-batenanalyse van het apparaat dat moet worden gefinancierd. De evaluatie door de gebruiker kan in sommige gevallen tot een ander resultaat komen. Hoe meer de gebruiker denkt in termen van kosten-baten, des te sterker wordt zijn/ haar onderhandelingspositie met de professionals. Waar er weinig of geen financiering beschikbaar is, draagt de gebruiker de directe economische gevolgen van zijn/ haar keuze. Ook hier is een afweging van de kosten en de baten dus van essentieel belang. Kostenanalyse zou overigens niet mogen beperkt blijven tot de aankoop/ investeringskosten van het AT-apparaat, maar moet ook rekening houden met kosten in verband met onderhoud, bijhorende diensten en de persoonlijke bijstand die daarbij vereist is. Als basis voor een vergelijking moeten trainers de kosten om het apparaat niet te hebben presenteren.

Het bestaan van een doeltreffende AT-markt is tot op zekere hoogte een conditio sine qua non voor een vrije keuze. Opvoeders moeten op de hoogte zijn van alle aspecten van de AT-markt, zodat ze cursisten kunnen begeleiden om goede voorwaarden te verkrijgen bij leveranciers. Zoals u hieronder kunt zien maken we een onderscheid tussen vijf verschillende marktfactoren die een invloed hebben op de toegang van eindgebruikers tot AT.

MARKTFACTOREN:

• Aankoopprijs
• onbetekenend
• betaalbaar
• onbetaalbaar
• Onderhoudskosten
• onbetekenend
• betaalbaar
• onbetaalbaar
• Assortiment beschikbare producten
• beperkt vs. uitgebreid
• Productdesign factoren
• veiligheid
• standaardisering/certificatie
• ergonomie
• stevigheid
• prestaties
• compatibiliteit
• mogelijkheid om te upgraden
• esthetische vormgeving
• Kwaliteit leveringsdienst
• testen voor aankoop
• verkoop
• dienst na verkoop
• training
• onderhoud
• recycling
• huur

Aangezien AT een hele reeks producten en diensten omvat die erg uiteenlopen in prijzen, is het onmogelijk om dit thema in algemene termen aan te pakken. Sommige AT-producten zijn gratis en daardoor voor iedereen toegankelijk (vb. gratis software), terwijl andere producten duizenden euro’s kosten (vb. een geavanceerde elektronische rolstoel). Aangezien het geen zin heeft om kosten in absolute termen te omschrijven, moeten ze worden bekeken vanuit het standpunt van de eindgebruiker. De kosten van het apparaat komen misschien niet overeen met de eigenlijke aankoopprijs, maar slechts met de som die de gebruiker zelf moet uitgeven. Zo kan een duur apparaat dat volledig door de overheid werd betaald door de gebruiker als een gratis apparaat worden gezien.

Het kostenthema moet daarom benaderd worden vanuit de situatie van het individu. Die situatie is afhankelijk van het soort vereiste technologie, de financiële situatie va nde mogelijke gebruiker en de marktsituatie en SDS-vooruitzichten in het betrokken land of de betrokken streek. Binnen een educatief programma zou het onderwerp van kosten in termen van het bepalen van financieringsstrategieën en het uitoefenen van macht op de markt worden behandeld, in plaats van oeverloos te blijven klagen over de hoge kosten van AT.

Daarom is het ook correcter om te spreken - en de cursisten aan te moedigen om te spreken - in relatieve termen zoals onbetekenend / betaalbaar / onbetaalbaar dan in absolute termen zoals lage / gemiddelde / hoge kosten. Een erg rijk persoon kan de prijs van een duur apparaat als een onbetekenende kost beschouwen, zelfs als hij/ zij het apparaat volledig zelf moet betalen. Anderzijds kan hetzelfde apparaat, zelfs indien 90 % van de kosten door de nationale ziekteverzekeringsinstantie wordt vergoed, een onbetaalbare uitgave zijn voor een arm persoon.

Tenslotte moet men gebruikers helpen om de echte aankoopprijs te evalueren - die kan afwijken van de cijfers die in de prijslijst van de leverancier staan vermeld. De term echte kost verwijst hier naar het apparaat zodra het geïnstalleerd en bedrijfsklaar is. Dit betekent dat men ook rekening moet houden met evaluatiekosten, verzendings- en behandelingskosten, installatiekosten, personaliseringskosten en tenslotte ook nog de kosten voor de training om het apparaat op een juiste manier te gebruiken. De echte kost kan daarom worden beschouwd als de kost om het probleem op te lossen.

Onderhoudskosten worden vaak over het hoofd gezien. Wanneer opvoeders aandacht besteden aan het kostenplaatje van AT, moeten ze er rekening mee houden dat onderhoudskosten hierin een heel belangrijke rol spelen.

Een AT-apparaat, of een combinatie van AT-apparaten die een bepaald doel dienen, wordt(worden) door de gebruiker gedurende een bepaalde periode gebruikt, waarbij er ook onderhoud aan het apparaat moet worden uitgevoerd. Sommige SDS-systemen dekken ook die kosten, maar in de meeste gevallen zal de gebruiker zelf voor de onderhoudskosten opdraaien - zelfs wanneer het apparaat met behulp van openbare financiering werd aangekocht. Ook in dit geval is het niet juist om de termen lage/ gemiddelde/ hoge kosten te gebruiken; ook hier zijn de categorieën onbetekenend/ betaalbaar/ onbetaalbaar beter geschikt.

Onderhoudskosten zijn lopende kosten die zowel technologische als menselijke bijstandsaspecten omvatten. Schoonmaken, elektriciteit, reparaties, reserve-onderdelen enz... zijn kosten die met de technologie te maken hebben en die constant of regelmatig moeten worden gedekt om te garanderen dat het AT-apparaat gedurende haar volledige technische levensduur goed werkt. Sommige apparaten leiden ook tot bijhorende diensten; wie bijvoorbeeld met een omvangrijke rolstoel een reis wil maken, zal een speciale vervoersdienst moeten huren. Kosten ten gevolge van bijstand hebben betrekking op de aard en de hoeveelheid menselijke middelen die nodig zijn om de AT-oplossing te laten werken. Zo heeft de aankoop van een gewone rolstoel alleen zin indien de eindgebruiker ook op een persoonlijke assistent kan rekenen. Het is vaak moeilijk om die kosten precies te berekenen, aangezien ze hoofdzakelijk uit manuren bestaan, die wel of niet worden betaald - naar gelang van het feit of er een beroep wordt gedaan op de diensten van een formele of informele assistent. In ieder geval is dit "loon" een kostenpost waarmee men rekening moet houden.

AT-keuzen zijn noodzakelijkerwijze beperkt door het assortiment producten en diensten die op de markt beschikbaar zijn.

Men dient echter een onderscheid te maken tussen het theoretische marktassortiment, d.w.z. het complete assortiment producten dat op een bepaald moment ergens ter wereld beschikbaar is, het echte marktassortiment, met de producten die eigenlijk beschikbaar zijn voor een specifiek persoon die op een bepaalde plaats leeft, en het klaarblijkelijke marktassortiment, d.w.z. waarvan de gebruiker denkt dat het beschikbaar is.

De omvang van het klaarblijkelijke marktassortiment is niet alleen afhankelijk van de verspreiding van AT-kleinhandelaren op het grondgebied; het is in hoge mate afhankelijk van het vermogen van de persoon om rondom zich te kijken en in contact te komen met een leverancier. Wie altijd op dezelfde plaats heeft gewoond en weinig ervaring heeft met de wereld daarbuiten kan het aangeboden marktassortiment zien als het aanbod van de drie of vier kleinhandelaren in de stad, wier beslissingen over het aanbod geleid worden door economische overwegingen. Deze eindgebruikers zijn daardoor in aanzienlijke mate afhankelijk van de voorstellen van de verkopers, wat een ongunstige positie is wanneer men in een streek woont waar er niet veel dealers zijn. Iemand die echter vaak reist en beurzen bezoekt, verschillende talen spreekt, zich niet laat overdonderen door verkopers en vraagt om regelmatig op de hoogte te worden gehouden, kan een meer realistisch zicht krijgen op de AT-markt; hij of zij zal waarschijnlijk de kwaliteit van de producten en de leveranciers evalueren en een breder assortiment analyseren wanneer de tijd gekomen is om een keuze te maken.

Technische hulpmiddelen adviesdiensten spelen een erg belangrijke rol in het verbreden van het zicht op de klaarblijkelijke markt en dat af te stellen op het echte marktassortiment. Aangezien het de bedoeling van de detailhandelaars is om hun producten te verkopen, vormen zij geen betrouwbare bron om objectief advies te geven; dat wordt wel verwacht van een adviesdienst over technische middelen. Dit probleem kan daarom gedeeltelijk worden overwonnen wanneer men AT-gebruikers er kan van overtuigen om naar een soortgelijke adviesdienst te stappen om er objectief advies te vragen.

Gelijktijdig is de kern van het probleem de noodzaak om gebruikers te trainen zodat ze geïnformeerde en verantwoordelijke consumenten worden die begrijpen wat de echte markt is. Wanneer we dit vertalen naar het groepsniveau, merken we een andere dimensie van het probleem: consumenten moeten initiatieven nemen, zodat er op termijn een verbetering van het echte marktassortiment komt. Deze overwegingen vormen interessante uitdagingen voor opvoeders.

De doeltreffendheid en bruikbaarheid van AT is niet alleen afhankelijk van de juiste keuze van het individuele AT-programma, maar ook van de technische kwaliteiten van de producten zelf.

Apparaten die regelmatig defect raken, die overbodige inspanningen van de gebruiker vereisen, of die incompatibel zijn met de omgeving of met andere apparaten kunnen meer problemen voortbrengen dan ze er oplossen. Bovendien stellen ze de gebruiker misschien niet in staat om de verwachte doelstellingen te bereiken, wat leidt tot frustratie en verlies van autonomie.

Daarom is het belangrijk om een inzicht te krijgen in de kwaliteit die van de producten mag worden verwacht en vereist. In zijn meest ruime betekenis wordt kwaliteit niet beschouwd in absolute termen maar wel in verband met de specifieke gebruikscontext; het is de kwaliteit van de oplossing, en niet zozeer de kwaliteit van het apparaat dat voor de gebruiker van belang is. De eigenschappen van het design van het product spelen echter vaak een essentiële rol in de kwaliteit van de oplossing die het product biedt - zeker in een moeilijke omgeving (denkt u hierbij maar aan een elektronische rolstoel voor een persoon die in een plaats woont waar er steile hellingen moeten worden genomen).

De technische kwaliteit van het apparaat wordt door verschillende parameters bepaald. Opvoeders streven ernaar om eindgebruikers te helpen een eigen evaluatie van de kwaliteit van een product te maken, en de betekenis van certificatielabels te begrijpen die op hun producten staan. Dit betekent niet dat de gebruikers de complexe technische details van de standaardiseringsvereisten moeten kennen; wel belangrijk om te weten is het feit dat een "medisch apparaat" zoals een rolstoel dat een EC-label draagt, de nodige garanties biedt op het vlak van essentiële veiligheid, en dat de fabrikant daardoor aansprakelijk is voor blessures of beschadigingen ten gevolge van een technische storing.

Andere aspecten waarmee rekening moet worden gehouden omvatten ergonomie, d.w.z. de manier waarop het product aansluit op de eigenschappen en de vaardigheden van de gebruiker; stevigheid en prestaties; compatibiliteit, d.w.z. geschiktheid voor de omgevingsbeperkingen en geschiktheid om met andere AT-apparaten te worden gecombineerd; en de mogelijkheid om het apparaat te upgraden, d.w.z. de mogelijkheid om het apparaat te wijzigen, veranderen of verbeteren om beter in te spelen op de veranderde behoeften van de gebruiker (we denken daarbij aan een zitsysteem voor kinderen) of op de technologische ontwikkelingen (we denken daarbij aan een computer interface).

Vandaag de dag worden al deze aspecten meestal samen beschouwd als onderdelen van een goed productdesign. Bovendien werd onlangs het concept van bruikbaarheid - en bruikbaarheidstechnieken - geïntroduceerd om de complete set attributen te omschrijven die leiden tot een sterke consumentenacceptatie van het product; vb. doeltreffendheid, efficiency, veiligheid, comfort enz...

Een ander belangrijk aspect, hoewel dit subjectief is, is de esthetische vormgeving. Opvoeders moeten gebruikers op het belang van deze factor wijzen, aangezien AT-apparaten vaak voorwerpen zijn die geïntegreerd zijn met het beeld van het lichaam of de meubels thuis - die apparaten moeten daarom ook de smaak en de persoonlijkheid van de gebruiker weerspiegelen.

Het verhaal houdt niet op wanneer de gebruiker zijn keuze heeft gemaakt; er kunnen nog verschillende andere problemen opduiken.

Een goede leverancier kiezen is soms nog moeilijker dan een goed apparaat kiezen. Hetzelfde apparaat wordt door verschillende verkopers aangeboden met uiteenlopende prijzen en service-voorwaarden. Het is niet altijd zo dat de dichtste leverancier ook de beste service levert. Het vermogen om over goede voorwaarden te onderhandelen met een leverancier is een belangrijk thema waar opvoeders de nodige aandacht moeten besteden. De gebruiker moet hierbij op de hoogte zijn van goede praktijken op het vlak van levering van producten en moet zich bewust zijn van de potentiële problemen die kunnen optreden in iedere fase van de leverings-/ service-ketting.

Het aanbod om voor de aankoop het apparaat te testen is een goede aanwijzing van kwaliteit; de potentiële koper kan verschillende valstrikken ontwijken wanneer hij het apparaat voor aankoop test. Deze service wordt niet altijd aangeboden - vooral niet wanneer de verkoper een klein bedrijf is dat bijvoorbeeld een duur stuk uitrusting heeft geïmporteerd. Toch kan men bij het eerste bezoek al een goed zicht krijgen op de prioriteiten van het bedrijf: indien de onderneming vooral de klant wil helpen en pas daarna producten wil verkopen, zit men goed.

De verkoopvoorwaarden kunnen soms verrassingen opleveren zoals het aanrekenen van onverwachte extra kosten voor "verplichte" accessoires, verpakking en levering. De gebruiker kan dit soort verrassingen gemakkelijk voorkomen wanneer hij getraind is om de verschillende kosten op voorhand na te vragen. In deze fase zou de gebruiker ook moeten willen onderhandelen over alternatieve betalingsmethoden (vb. leasing), en over condities voor de dienst na verkoop zoals garantie. De gebruiker moet ook op de hoogte worden gebracht van een eventuele training (en van de personen die deze training geven en de eventuele extra kosten). De leverancier moet ook duidelijke informatie verschaffen over de verwachte onderhoudskosten, wat de klant moet doen in het geval van reparatie, over mogelijke onderhoudsplanningen en de daarbij horende kosten. Tenslotte loont het ook de moeite om te weten te komen wat men moet doen wanneer het apparaat verouderd raakt voor het einde van zijn levensduur. Kan het apparaat worden gerecycled en daarna door anderen worden hergebruikt? Men kan ook de mogelijkheden van huur bekijken wanneer het AT-apparaat slechts voor een beperkte duur zal worden gebruikt - vooral dan in het geval van dure uitrustingen.

Het primaire netwerk rond de gebruiker (gezin, vrienden en anderen die een belangrijke rol spelen) heeft zeker een invloed op het design en de implementatie van het individuele AT-programma. In dit verband moet men een onderscheid maken tussen vier factoren.

SOCIALE NETWERKFACTOREN:

• Verwachtingen van gezin / primair netwerk
• streven vs. weerstand tegen verandering
• stimuleren vs. tegenhouden van onafhankelijkheid
• Verwachtingen van professionals
• AT-consistentie vs. inconsistentie met het revalidatieprogramma van het individu
• Verwachtingen van het buitenste netwerk
• rol van het individu in de samenleving
• Rolmodel
• aanwezigheid in het netwerk van lotgenoten die als modellen worden beschouwd

AT-programma’s hebben vaak niet alleen een impact op het individu, maar ook op het complete systeem van primaire relaties.

Binnen het systeem verschillen de rol en het gewicht van de verschillende leden ten opzichte van invaliditeitsproblemen en AT van het ene geval tot het andere, en zelfs van het ene moment tot het andere. In sommige gevallen moet het individu met beperkingen geen rekening te houden met de meningen van anderen; in sommige gevallen kiest hij/ zij ervoor zijn/ haar leven met anderen te delen; in sommige gevallen wordt een bredere groep erin betrokken; en er zijn zelfs gevallen waarin de uiteindelijke eindgebruikers van AT de helpers zijn. Anderzijds zijn er ook gevallen waar technologie goed geaccepteerd wordt door het individu maar niet door het primaire netwerk; gevallen waarin de technologie erop gericht is om veeleer het leven van het gezin en niet zozeer het leven van het individu met beperkingen wat te vergemakkelijken; en er zijn gevallen waar de technologie zowel directe ondersteuning aan het individu levert en indirecte ondersteuning doorheen het primaire netwerk.

Sommige aspecten van het levensproject van het individu zijn moeilijk ls te koppelen van het levensproject van het gezin. Een hele reeks verwachtingen kunnen ontstaan uit de relatie met de echtgeno(o)t(e), die andere behoeften en ambities kan hebben. De introductie van AT in een gezin kan leiden tot persoonlijke veranderingen tussen gezinsleden. Het kan ook wijzigingen met zich brengen in de organisatie van persoonlijke bijstand, en dus in de gewoonten van persoonlijke assistenten. Het succes van een bepaalde AT-technologie kan naar gelang van het primaire netwerk waarin het wordt ingezet, tot verschillende resultaten leiden.

In al deze gevallen kunnen de leden van het primaire netwerk een invloed en een rol hebben in de keuze en het gebruik van AT-technologie. Ze kunnen gunstig of afkerig stan tegenover de veranderingen in de levensstijl die door de introductie van AT worden teweeggebracht. Zij kunnen een stimulerende of demotiverende rol spelen in het streven naar onafhankelijkheid en vrije keuze. Dit is geen kwestie van een evaluatie van de ‘kwaliteit’ van de levenspartner, maar wel de vaststelling dat niet iedereen veranderende gewoonten en levensstijlen gemakkelijk zal accepteren.

Opvoeders moeten AT-gebruikers voorbereiden op eventuele conflicten. Gelijktijdig zouden zij het primaire netwerk moeten trainen zodat zij de mening van anderen respecteren, dat zij assertief zijn in het nastreven van essentiële doelstellingen, en werken in de richting van veranderende houdingen binnen het netwerk en geduldig wachten tot de veranderingen tot stand komen.

Het klopt niet altijd dat de verwachtingen van revalidatieprofessionals en AT-leveranciers overeenkomen met die van het individu. Wat professionals als "de beste oplossing voor jou" beschouwen wordt door een assertieve AT-gebruiker gezien als een gerespecteerd standpunt, een voorstel van een expert dat de moeite van het overwegen waard is, maar niet als de enige optie.

Goede revalidatieprofessionals zijn er zich van bewust dat zij de rol van opvoeders moeten spelen en de gebruiker moeten helpen nieuwe horizonten of perspectieven in het leven te ontdekken die vaak onverwacht zijn wanneer de persoon worstelt met persoonlijke, fysieke en psychologische problemen. Maar zij moeten er zich ook bewust van zijn dat ieder individu zijn/ haar eigen levensprioriteiten heeft, zodat "gouden regels" in de revalidatiepraktijk geen waarde van absolute waarheid hebben, maar wel als richtlijnen tot acties die op de echte prioriteiten van het individu moeten zijn afgestemd.

Daarom kunnen er af en toe meningsverschillen ontstaan tussen de professional en de gebruiker, die zich van deze situatie bewust moet zijn. Deze laatsten moeten gebruik maken van het potentieel dat deze meningsverschillen bevatten en die zien als uitdagingen, kansen om over onverkende thema’s na te denken en een dialoog en partnership met professionals op te bouwen.

Professionals kunnen aandacht hebben voor aspecten zoals de voorkoming van medische complicaties, functionele revalidatie, educatieve of beroepsdoelstellingen enz... en AT benaderen in termen van de doeltreffendheid die de technologie biedt om deze doelstellingen te realiseren. De gebruiker kan echter een grotere prioriteit verlenen aan andere aspecten, die de professional als minder belangrijk beschouwt, maar die wel een grotere bruikbaarheid hebben voor hem of haar. Dit kan leiden tot een zekere mate van tegenwerking door de gebruiker ten opzichte van de revalidatiebehandeling die door de dokter werd voorgesteld. Het komt niet zelden voor dat AT-programma’s tot conflicten leiden tussen de gebruiker en de professional, of zelfs tot botsingen binnen de professionele samenleving. Deze laatstgenoemde situatie kan een gevolg zijn van de verschillende professionele achtergrond, de verschillende instellingen die erbij worden betrokken, het gebrek aan coördinatie of zelfs aan kennis.

Om hierop voorbereid te zijn, moet de gebruiker een positieve houding ontwikkelen ten opzichte van professionals en de objectieve moeilijkheid begrijpen om "de waarheid" te achterhalen in complexe situaties waar in feite verschillende waarheden naast elkaar bestaan. Dit betekent ook dat de gebruikers nooit zomaar moeten aannemen dat professionals alles weten over AT. Gebruikers moeten zichzelf met andere woorden als actieve hoofdrolspelers in hun revalidatieproces beschouwen.

Tenslotte wordt AT in sommige gevallen tot op zekere hoogte beïnvloed door de plaatselijke samenleving waarin de persoon leeft.

Reïntegratie in de samenleving kan een reorganisatie van diensten omvatten zoals transport, aanpassing van het milieu waarin het individu met een beperking leeft (vb. logistiek, werkstroom, relaties op de werkplaats), en vorm geven aan sociale houdingen. Het verwijderen van architecturale hindernissen om een mindervalide persoon in een school te integreren zal het gemakkelijker maken om later ook anderen te integreren - zowel op praktisch als op cultureel vlak. De zichtbare aanwezigheid in de samenleving van leden met beperkingen veroorzaakt met andere woorden een culturele verandering. In samenlevingen waar men het gewoon is om personen met beperkingen op gelijke voet aan het sociale leven te zien deelnemen, kan het gemakkelijker zijn voor hen die niet als pioniers zijn geboren, om zich opnieuw in die samenleving te integreren.

De term "verwachtingen" kan gebruikt worden om de praktische gevolgen van sociale houdingen ten opzichte van beperkingen te omschrijven. In een geïntegreerde samenleving kijkt men niet meer op van het beeld van een persoon met gezichtsstoornissen die met behulp van een hulpapparaat alleen op stap is of zelf hulp vraagt wanneer dat nodig is. Iedere voorbijganger zal graag de gevraagde hulp aanbieden. In zulke samenlevingen zou het afstaan van zijn plaats op de bus aan een oudere persoon of het helpen van een collega in het toilet of in het restaurant als een "gewone" dienst worden beschouwd die men mag verwachten van een "normale" beleefde persoon. In andere samenlevingen verwacht men dan weer niet dat een gebruiker van AT alleen op stap gaat, en zou men zich vrij ongemakkelijk voelen wanneer men met zo iemand zou worden geconfronteerd. Mensen in die samenlevingen kunnen denken dat de verantwoordelijkheid voor bijstand alleen in handen ligt van professionele dienstverleners, en een grote bewondering aan de dag leggen voor een kleine hoeveelheid "heiligen" die zich op hun gemak voelen bij mindervalide personen "zelfs wanneer zij niet worden betaald om voor hen te zorgen".

Het is belangrijk dat gebruikers begrijpen welke verwachtingen de samenleving heeft ten opzichte van hen, zodat zij voorbereid zijn op vervelende situaties waarin ze misschien terecht kunnen komen. Net als in het geval van het primaire netwerk kan de gebruiker dienst doen als een samenlevingsopvoeder en veranderingen in verwachtingen stimuleren.

In deze context kan het creëren van rolmodellen worden beschreven als de zelfidentificatie van een AT-gebruiker met een lotgenoot die klaarblijkelijk succesvol is geweest in het oplossen van problemen die als belangrijk worden beschouwd. "Ik hou van de manier waarop hij/ zij de situatie aanpakt - ik zou net als hem/ haar willen zijn" is een typisch commentaar van een persoon met beperkingen die een andere AT-gebruiker als een rolmodel beschouwt.

Levende voorbeelden zien van wat de gebruiker als een "betere situatie" beschouwt, vormt niet alleen een krachtig middel voor motivatie en uitdaging, maar ook voor het identificeren van verborgen behoeften. Opvoeders kunnen de kwestie van rolmodellen vanuit drie verschillende perspectieven benaderen: de aanwezigheid in het lerarenkorps of de groep cursisten die de eigenschappen van een rolmodel hebben; de aanwezigheid in de leefomgeving van andere AT-gebruikers die als rolmodellen kunnen worden beschouwd ("Wanneer je naar huis teruggaat moet je eens kijken naar de manier waarop je lotgenoot zijn flat heeft ingericht"); en het potentieel van iedere cursist om (bewust of onbewust) een rolmodel in zijn of haar samenleving te worden.

Terug naar Index.

Het Centro Studi Prisma werd in 1984 in het Italiaanse Belluno opgericht als een interdisciplinaire vereniging voor informatie en research op het vlak van de technische en sociale aspecten van onafhankelijk leven en sociale integratie van mensen met beperkingen. Het is een culturele vereniging die bestaat uit mensen vanuit heel Italië die professioneel of persoonlijk actief zijn op het vlak van invaliditeit - de meesten zijn ook zelf mindervaliden. Op basis van een interdisciplinaire benadering werkt het Centro Studi Prisma aan de promotie van cultuur, informatie en kennis over alle aspecten van revalidatie, sociale integratie en onafhankelijk leven. Het onderliggende idee is het feit dat kennis de fundamentele basis vormt om sociale, culturele en technische hindernissen weg te werken die de volledige deelname van mindervlide personen in de samenleving in de weg staan.

Op basis van het idee dat de dagelijkse ervaring van mindervaliden met invaliditeit hen tot de hoofdrolspelers maakt van hun sociale integratie, organiseerde het Centro Studi Prisma iedere zomer sinds 1985 cursussen, die aanvankelijk de titel droegen "Invaliditeit en het dagelijkse leven: opleiding tot onafhankelijk leven" en die nu ook aanvangscursussen worden genoemd. Zij zijn bedoeld voor volwassenen uit verschillende leeftijdscategorieën (inclusief de ouderen) met motorische en andere stoornissen - men geeft hierbij de voorkeur aan heterogene groepen. De cursussen zijn ook bedoeld voor persoonlijke assistenten, die hetzelfde programma volgen (met uitzondering van de groepswerksessies, die zij afzonderlijk van de disabled deelnemers volgen). Tot 1998 werd deze cursus bijgewoond door 274 personen met beperkingen en door 243 persoonlijke assistenten van heel Italië en zelfs daarbuiten.

In 1988 werd het trainingsprogramma uitgebreid met een gevorderde cursus onder de titel "Invaliditeit en samenleving: promotie van onafhankelijk leven", waarbij deelnemers worden aangemoedigd om als promotoren van onafhankelijk leven in hun samenlevingen op te treden. Alleen deelnemers die de aanvangscursus hebben gevolgd, krijgen toegang tot deze cursus. Tot 1998 werden vier edities georganiseerd, die werden bijgewoond door 89 personen met beperkingen en 75 persoonlijke assistenten.

Beide cursussen worden volledig georganiseerd, geleid en gerund door een team experts die zelf beperkingen hebben. Verschillende leraren met invaliditeit werden uitgenodigd om deel uit te maken van het team om op die manier het terrein van know-how uit te breiden.

Het concept van autonomie staat centraal in deze cursussen; AT speelt hierin een sleutelrol. Onafhankelijk wonen wordt beschouwd als een manier om het leven te benaderen en op een actieve manier om te gaan met invaliditeit. Men is zich daarbij wel bewust van het feit dat niemand volledig onafhankelijk is en dat iedereen op een of andere manier van anderen afhankelijk is. Cursisten worden geholpen om zich bewust te worden van de waarde van hun persoonlijke ervaringen, om die te rationaliseren wanneer ze dagelijkse problemen oplossen en mogelijk om gebruik te maken van rolmodellen of counselling door lotgenoten voor anderen met beperkingen. Het programma van de aanvangscursus concentreert zich vooral op de technische componenten van AT-opleiding. Toch wordt ook wat aandacht besteed aan menselijke en socio-economische onderwerpen. De gevorderde cursus richt zich uitsluitend op de menselijke en socio-economische kwesties, waarbij thema’s worden aangepakt als het bestrijden van sociale vooroordelen ten opzichte van invaliditeit en AT. De cursussen bieden op hun geheel een ruime training over AT, helpen de houdingen van gebruikers ten opzichte van het onder controle houden van hun leven veranderen, en stimuleren de exploitatie van persoonlijke ervaringen van invaliditeit voor een sociaal groeiproces.

In 1998 organiseerde Prisma de veertiende editie van de aanvangscursus in combinatie met de tiende editie van de gevorderde cursus. In het begin van het jaar werd informatie verspreid over de algemene doelstellingen van de cursus, de plats, de duur en de data. Deze aspecten waren de zomer vooraf beslist bij de afsluiting van de vorige editie.

In maart kwamen de stafleden van Prisma samen om de cursussen operationeel te plannen en te organiseren. Tijdens die vergadering werden een aantal verantwoordelijkheden toegewezen: er werden een cursuscoördinator (directeur), onderwijzend personeel (vier specialisten), vijf groepswerkcoördinatoren, een organisatiemanager en de secretariaatsmedewerkers aangeduid. Er werd een definitief programma opgesteld, er werden praktische regelingen getroffen en er werden deadlines bepaald voor de introductiefase.

De cursus werd georganiseerd in een vakantieoord in de Dolomieten (1.200 meter boven zeeniveau). Dit oord is volledig toegankelijk voor mensen met beperkingen, maar is ook open voor het brede publiek. Ook bij de vorige edities werd deze plaats gekozen, aangezien het erg hoog scoorde op het vlak van algemeen comfort, totale toegankelijkheid, onderdak en toegankelijkheid van de toiletten, esthetische vormgeving en opstelling van zitplaatsen - naast het feit dat het zich in een frisse en gezonde omgeving bevindt. Er werden gunstige accomodatietarieven verkregen, en er werd een individuele inschrijvingsbijdrage gevraagd om op die manier een deel van de kosten van de cursussen te dekken.

Er werd op brede schaal reclame gemaakt voor de cursussen door middel van brochures (die werden verstuurd naar de adressen die Prisma in haar gegevensbestand had verzameld), artikelen in de vakpers, spots op de plaatselijke televisie en - voor de gevorderde cursus - door contact op te nemen met de personen die al aan de aanvangscursus hadden deelgenomen. Er werden ook brochures verstuurd naar vrijwilligersorganisaties, technische hulpmiddelen adviescentra, revalidatiecentra en ze werden ook op congressen en tentoonstellingen uitgedeeld. Er werd ook mondeling informatie over het evenement verspreid.

Aangezien de cursussen gericht waren op een heel specifieke doelgroep en er duidelijk omschreven leerdoelstellingen waren geformuleerd, was het van belang om de deelname van geschikte cursisten te verzekeren. Er werd een selectieprocedure opgesteld en een persoon die intern de bijnaam van "filter" meekreeg, werd aangeduid om de procedure toe te passen. Deze persoon interviewde de kandidaten telefonisch en vulde een vertrouwelijk formulier in dat in twee delen was opgedeeld: één voor algemene informatie over de kandidaat en een ander deel voor de nota’s van de man die de vragen had opgesteld. D hoofdtaken van de "filter" waren:

1. het verzamelen van essentiële informatie over de kandidaat (beperkingen, leefcontext, autonomie enz...);
2. het verschaffen van zoveel mogelijk informatie over de cursus aan de kandidaat;
3. het krijgen van inzicht in de motivatie van de kandidaat om aan de cursus deel te nemen;
4. het controleren of de kandidaat het programma aandacht had gelezen en had begrepen dat het om een residentiële cursus ging;
5. het geven van gedetailleerde informatie over de accommodatie en het nagaan of de kandidaat bereid was om een kamer met anderen te delen;
6. het verklaren dat de organisatoren niet in staat waren om tijdens de cursus persoonlijke assistentie te verzekeren, zodat de kandidaten indien nodig hun eigen persoonlijke assistent moesten meebrengen;
7. het nagaan of de deelnemer speciale praktische behoeften had, inclusief mogelijke medische behoeften waardoor er gezondheidsfaciliteiten binnen het bereik beschikbaar moesten zijn.

De filter probeerde met iedere kandidaat persoonlijk te praten. Dit was echter niet altijd mogelijk, aangezien sommige kandidaten met ernstige communicatieproblemen niet via de telefoon konden communiceren. Daarom was het soms nodig om te praten met verwanten, assistenten of zelfs revalidatieprofessionals die de cursus aan hun klanten hadden voorgesteld.

De informatie die tijdens deze fase werd verzameld, was niet alleen essentieel voor het toelaten van deelnemers, maar ook voor andere doeleinden, zoals:

1. logistieke organisatie - accommodatie voor de verschillende afhankelijkheidsniveaus, mobiliteitsproblemen, specifieke behoeften, gewoonten, moeilijkheden, begeleidende personen;
2. samenstelling van werkgroepen - voor het begin van de cursus bepaald zodat personen met beperkingen niet samen kwamen te zitten met persoonlijke assistenten en iedere groep zo heterogeen mogelijk te maken op het vlak van leeftijd, geografische oorsprong, pathologie en onbekwaamheid;
3. aanpassen van de leerinhoud en stijl aan de culturele achtergrond en het autonomieniveau van de deelnemers.

Op het einde van het selectieproces werden voor de twee cursussen 26 personen met beperkingen en 27 persoonlijke assistenten gerecruteerd. Hun leeftijd varieerde van 18 tot 75, met een gemiddelde leeftijd van 40. De beperkingen waren toe te schrijven aan verschillende pathologieën, waarvan enkele progressieve. Sommige personen hadden ook verbale communicatiestoornissen.

AANVANGS CURSUS - PROGRAMMA:

• Zondag 26/7/98
• Aankomst / accommodatie
• Ontvangstsessies
1. Inleiding op de cursus
• Maandag 27/7/98
• Algemene concepten
1. Stoornis, invaliditeit, handicap
2. Toegankelijkheid, hulpapparaten
• Groepswerk nr. 1
1. Definitie van autonomie
• Dinsdag 28/7/98
• Persoonlijke verzorging
1. Thuis organiseren
2. Persoonlijke hygiëne en lichaamsverzorging
• Groepswerk nr. 2
1. Een flat aan de behoeften van de deelnemer aanpassen
• Woensdag 29/7/98
• Rolstoelen en zitplaatsen
1. Handbediende en elektronische rolstoelen
2. Zitsystemen
• Wetgeving
1. Wettelijk kader Italië
2. Regels over AT en toegankelijkheid
• Donderdag 30/7/98
• Buitenomgeving
1. AT voor mobiliteit buitenshuis
2. AT voor vrije tijd en sport
• Sociaal programma
1. Uitstap in de Dolomieten
• Vrijdag 31/7/98
• Communicatie
1. AT voor communicatie
2. Controle over de omgeving en telecommunicatie-apparaten
3. Lichamelijke aspecten: lichaam, communicatie, seksualiteit
• Groepswerk nr. 3
1. Het individu, gezin en samenleving
• Zaterdag 1/8/98
• Computertoegang
1. Computer-based AT
2. Tentoonstelling technische hulpmiddelen
• Informatiemiddelen
1. SIVA informatienetwerk
2. Centro Studi Prisma
3. Netweken in de Europese Unie
• Afscheidssessie
1. Evaluatie van de cursus
• Zondag 2/8/98
• Vertrek

GEVORDERDE CURSUS - PROGRAMMA:

• Zondag 2/8/98
• Aankomst / accommodatie
• Ontvangstsessies
• Maandag 3/8/98
• Sociaal beeld van invaliditeit
1. Invaliditeit en AT in de massamedia
2. Analyse van inhoud in de media
• Groepswerk nr. 1
1. Analyse van berichten
• Dinsdag 4/8/98
• Invaliditeit en school
1. Invaliditeit en AT als educatieve ervaringen
• Groepswerk nr. 2
1. Ervaring met invaliditeit naar school brengen
• Woensdag 5/8/98
• Menselijke relaties
1. Spreektechnieken en groepsdynamica
• Groepswerk nr. 3
1. Oefenen in relaties
• Donderdag 6/8/98
• Organisatietechnieken
1. Rollen counselling en mentoring door lotgenoten
2. Oprichten van AT informatiediensten
• Groepswerk nr. 4
1. Educatieve initiatieven organiseren
• Vrijdag 7/8/98
• Sociaal beeld van invaliditeit
1. Berichten creëren
• Groepswerk nr. 5
1. Interviewen
• Zaterdag 8/8/98
• Handelen en netwerk
1. Stimulatie van autonomie in plaatselijke samenlevingen
• Afscheidssessie
1. Evaluatie van de cursus

CURSUS TIJDSTABEL:

• 9.00: Les
• 10.30: Koffie-pauze
• 11.00: Les
• 13.00: Lunch
• 16.00: Groepswerk of les
• 17.30: Koffie-pauze
• 18.00: Discussie of les
• 20.00: Diner
• 21.30: Sociaal programma

Aangezien de cursussen residentieel waren, werd heel wat aandacht besteed aan de accommodatie (verdeling van kamers, tijd nodig om zich ‘s morgens klaar te maken enz...).

Bij de educatieve coördinatie-activiteiten werden alle stafleden betrokken (directeur, leraren en groepswerkcoördinatoren), die aanwezig waren op twee vooruitgangsmeetings op maandag en donderdag om half tien ‘s avonds en een finale evaluatiemeeting op zondagmorgen van 9 uur ‘s morgens tot 1 uur ‘s middags.

De directeur moest ervoor zorgen dat de cursus een samenhangend geheel vormde, alle leerkwesties coördineren en alle organisatorische en financiële beslissingen treffen. Hij coördineerde de team meetings, woonde alle lessen bij en bereidde - samen met de andere leraren - het educatieve materiaal voor, evenals de folders en het materiaal voor het groepswerk. Hij moest er ook voor zorgen dat alle aspecten aansloten op de opdracht, de aanpak en de stijl van de Centro Studi Prisma. Om dit doel te bereiken waren de directeurs van de verschillende edities over de jaren mensen die eerst cursisten waren geweest in beide cursussen, daarna groepswerkcoördinatoren, en mogelijkerwijze ook leraren. Een goede coördinatie bleek uitermate belangrijk voor het welslagen van de cursus.

De meeste lessen werden gegeven in de vorm van een lezing. Men vroeg de leraren eenvoudige taal te gebruiken, veel voorbeelden aan te halen en uitgebreid gebruik te maken van de overhead projector, dia’s, video’s en computerpresentaties. In iedere les werden syllabussen uitgedeeld waarop de belangrijkste behandelde onderwerpen stonden opgesomd, zodat een en ander gemakkelijker kon worden begrepen en onthouden, en men zich op het groepswerk van ‘s middags kon voorbereiden. Interactiviteit, discussie, leren door te doen en een goede presentatie waren de vier sleutelwoorden die door de leraren werden gebruikt wanneer men hen vroeg hun favoriete leerstijl te omschrijven.

De lezingen waren bedoeld om basisconcepten te introduceren, evenals problemen en oplossingen bij het dagelijkse leven met een beperking; soms werden AT-producten gepresenteerd en gedemonstreerd. Telkens wanneer dit mogelijk was woonde de complete lerarengroep iedere lezing bij, zodat ook zij over een stevige feedback beschikten en zij geen onderwerpen een tweede keer behandelden of buiten beschouwing lieten. Dit had geen invloed op de vrijheid van de leraar om zijn/ haar eigen leerstijl toe te passen - aangezien verschillen in stijl erg werden geapprecieerd en als kostbaar werden beschouwd. De ontwikkeling van thema’s binnen iedere les werd vaak zo gekozen dat men vanaf het niveau van het lichaam vertrok, om daarna uit te breiden tot bredere leefruimten zoals de persoon, het huis, de buur, de stad en de wereld.

Iedere leraar werd geselecteerd op basis van zijn/ haar vaardigheden en ervaring in het toegewezen onderwerp. Bij gelijke vaardigheden werd de voorkeur gegeven aan kandidaten met een beperking (waardoor ze "van binnen de invaliditeit" konden spreken), rijpheid (waardoor ze "van buiten de invaliditeit" konden spreken) en hun vermogen om op een positieve manier te communiceren.

Iedere werkgroepsessie werd geleid door een werkgroepcoördinator. Alle coördinatoren waren personen met beperkingen, die omwille van hun ervaring, competentie en betrouwbaarheid werden gekozen, evenals omwille van deelname aan vorige edities van de cursus. In de aanvangscursus werden de deelnemers in vijf werkgroepen ingedeeld. Drie daarvan bestonden uit mindervalide personen (acht per groep) en de andere twee uit hun persoonlijke assistenten (negen per groep). De groepen deelnemers met beperkingen waren heterogeen op het vlak van invaliditeit, leeftijd, geslacht en plaats van herkomst. De groepen van persoonlijke assistenten waren heterogeen op het vlak van hun rol (gezinslid, vriend, vrijwilliger, professional enz...), leeftijd, geslacht en plaats van herkomst. Op het einde van iedere groepswerksessie presenteerden de groepen de resultaten van hun onderzoekingen in een plenaire sessie.

Tijdens de pauzes in de aanvangscursus, kon een professionele AT-specialist - een staflid van Prisma en zelf een persoon met beperkingen - op afspraak worden ontmoet om op een persoonlijke manier individuele problemen te bespreken die door AT zouden kunnen worden opgelost. Deze gesprekken vonden plaats in een geschikt lokaal waar ook een computer stond opgesteld waarmee me nde inhoud van de SIVA CD-ROM kon bekijken (het Italiaanse gegevensbestand voor hulptechnologie).

De laatste dag van de aanvangscursus werd - in samenwerking met enkele AT-leveranciers - een tentoonstelling van geselecteerde AT-apparaten georganiseerd. De deelnemers konden er niet alleen de tentoongestelde producten bekijken, maar werden ook uitgenodigd om hun persoonlijke AT-ervaringen (inrichting thuis, hulpmiddelen, uitvindingen, tips voor autonomie enz...) te delen en deze met behulp van dia’s, foto’s en dergelijke te illustreren.

Hoewel deze als optionele activiteiten werden aangeboden, waren de sociale evenementen zo ontworpen dat ze op de opdracht van de cursus aansloten. Het sociale programma van de aanvangscursussen bestond uit vier meetings ‘s avonds:

• video’s over onderwerpen die tijdens de lessen van die dag aan bod waren gekomen (maandag);
• meeting met vertegenwoordigers van de gebruikersorganisaties van de streek (woensdag);
• meeting met vertegenwoordigers van de plaatselijke overheden (vrijdag);
• afscheidsparty die door de deelnemers zelf werd georganiseerd (zaterdag).

Bovendien werd op donderdagnamiddag een uitstap in de Dolomieten georganiseerd, met ondermeer een bezoek aan een aantal prachtige plaatsen, een tocht langs het enige bergpad in de regio dat toegankelijk si, een tocht naar een bergtop in een toegankelijke kabelwagen en vrije tijd om te winkelen en uit te rusten. Deze uitstap werd georganiseerd na de lessen over AT voor mobiliteit buitenshuis, ontspanning en sport. Dit was een gelegenheid om de banden tussen de deelnemers nauwer aan te halen, en voor velen de ontdekking dat "natuurlijk toegankelijk kan zijn".

In de afscheidssessie kregen de cursisten een bijwoningscertificaat. Er werd een algemene bespreking gehouden waarin iedere deelnemer in het openbaar zijn/ haar visie op de cursus bekendmaakte. Er werd ook een finale vragenlijst uitgedeeld, ingevuld en verzameld. De aldus verzamelde informatie werd later door de staf gebruikt om niet alleen de doeltreffendheid van de cursus te evalueren, maar ook om een zicht te krijgen op de algemene educatieve activiteit van de organisatie.

6.2.1. Context

Sinds 1979, organiseert GIHP Aquitaine (Groupement pour l'Insertion des Personnes Handicapées Physiques), een vereniging van mindervaliden met basis in het Franse Bordeaux, individuele cursussen voor mensen met beperkingen die streven naar een hogere autonomie in het dagelijkse leven. Hun eerste cursus was bestemd voor mensen met gezichtsstoornissen; daarna werden tijdelijke accommodatie- en thuisondersteuningsdiensten opgericht voor mensen met motorische storingen. De afgelopen jaren werd ook nog een toegankelijke logeerservice en een computertrainingservice aan het dienstenpakket toegevoegd.

Om ervoor te zorgen dat al deze diensten op een behoorlijke manier werden georganiseerd, huurde de vereniging een team van professionals met ervaring in sociale en werkgelegenheidsintegratie. Dankzij het enthousiasme van de stichtende lede nkonden deze professionals (een bezigheidstherapeut, een sociale werker, een psycholoog, een opvoedkundige en een instructeur in bewegingsleer, Braille en dagelijks leven) aanzienlijke ervaring opdoen in de ondersteuning van mensen in hun dagelijkse leefomgeving. Bij deze ondersteuning hield men altijd rekening met de verschillende complementaire aspecten van autonomie: psychologische aspecten in verband met het individu of het gezin, socio-economische aspecten, en technische aspecten om de autonomie in de dagelijkse activiteiten te verhogen. Dit laatste element verwijst rechtstreeks naar het gebruik van AT als een middel voor autonomie. De activiteiten van GIHP hebben zich altijd vooral rond individueel werk geconcentreerd, met het zwaartepunt op individuele behoeften en gebaseerd op een gecoördineerde multidisciplinaire aanpak.

In 1998 organiseerde GIHP Aquitaine op verzoek van het EUSTAT-project een cursus over technische hulpmiddelen voor een groep personen met beperkingen. Dit was een vrij nieuwe ervaring voor de vereniging, waarbij professionals en gebruikers in een gemeenschappelijk proces werden samengebracht.

In een vergelijkbare context nam ANLH in Brussel ook de organisatie op zich van een nieuw educatief initiatief voor eindgebruikers in België. De hoofdopdracht van ANLH (Nationale Vereniging voor het onderbrengen van Mensen met Beperkingen) bestaat eruit om de sociale integratie van mensen met fysieke invaliditeit te stimuleren door onderdak en een leefomgeving aan te bieden die aan hun behoeften is aangepast. Met dit doel voor ogen riep ANLH een reeks services in het leven onder de naam AVJ (Activiteiten voor alledag), waarbij personen met ernstige fysieke beperkingen kunnen opteren voor een autonome levensstijl in hun eigen woning, ondersteund door een persoonlijke assistentendienst die 24 uur per dag en zeven dagen per week beschikbaar is.

In 1998 organiseerde ANLH, op verzoek van verschillende AVJ-diensten, voor de eerste keer een training-initiatief voor zowel gebruikers als stafpersoneel. Hiermee probeerde men twee doelstellingen te bereiken: de kennis en know-how voorzien die mindervaliden nodig hebben om hun eigen weg te vinden naar een onafhankelijke levensstijl, zowel in het dagelijkse leven als in het werk; en om persoonlijke assistenten te trainen in de beste manieren om een onafhankelijke levensstijl te ondersteunen. Het trainingsproject kreeg de naam EPIL mee en ontving financiële steun van de Europese Commissie binnen het kader van de DG5 Werkgelegenheids-/ Horizonprogramma. De behandelde thema’s hadden betrekking op invaliditeit in het algemeen en draaiden rond vijf kernonderwerpen:

• AT en toegankelijkheid
• Communicatiekwesties
• AVJ diensten en activiteiten in het dagelijkse leven
• Wetgeving
• Werkgelegenheid.

Men besloot om de training over vijf monografische seminars te spreiden, die telkens één of twee of drie dagen in beslag namen en die in de drie verschillende regio’s werden georganiseerd: Brussel, Wallonië en Vlaanderen. Dit betekende dat de AT-module, die werd ontworpen op basis van het EUSTAT-model zou bestaan uit een eendaags seminar dat op drie verschillende plaatsen voor drie verschillende groepen cursisten zou worden georganiseerd, en dit in twee verschillende talen (Frans en Nederlands). Men koos voor de titel "Van technische hulpmiddelen tot beslissing".

GIHP besloot zich met dit initiatief uitsluitend tot personen met beperkingen te richten, hoewel men aanvankelijk wel duidelijk had gesteld dat veel anderen, zoals gezinsleden, helpers en professionals er ook veel zouden kunnen van opsteken, terwijl er ook een vruchtbare en verrijkende uitwisseling van informatie had kunnen plaastvinden tussen de vier verschillende groepen.

Er werd een brief opgestuurd naar 900 mensen die in het verleden gebruik hadden gemaakt van de GIHP-diensten. In de brief werd het project gepresenteerd, stond een telefoonnummer vermeld waar men meer informatie kon inwinnen en was een inschrijvingsformulier voorzien dat voor de deadline moest worden teruggestuurd. De kandidaten moesten ook uitleggen wat hun persoonlijke motivaties waren om de seminars bij te wonen, zodat men een zicht kreeg op de spontane reactie op een soortgelijk innovatief programma.

Om pedagogische redenen werd besloten om het aantal deelnemers te beperken tot twaalf per editie van de seminars, omdat men meende dat werken met een grotere groep minder efficiënt zou zijn. Dit zou met name het geval zijn bij praktische opdrachten, tutoring en uitwisselingssessies. Er werd een lijst van de telefoonoproepen van de kandidaten opgesteld, met daarbij ook informatie over het soort informatie dat werd gevraagd en de vermelding of de kandidaat zich uiteindelijk inschreef. Er werden twee selectiecriteria toegepast:

• persoonlijke motivatie en
• datum waarop het inschrijvingsformulier werd ontvangen.

Het trainingsteam bestond uit twee bezigheidstherapeuten, een sociale werker, een psycholoog, twee computertrainers, mindervaliden en AT-leveranciers. De combinatie van professionals en eindgebruikers werd als noodzakelijk beschouwd zodat er een hele reeks verschillende visies over AT konden worden verzameld. Sommige mindervaliden werden als professionals aangeworven, en anderen op basis van hun rol in de vereniging. Men vond ook dat de bijdrage van de bezigheidstherapeuten, de sociale werker en de psycholoog onmisbaar zouden zijn, en dat de inbreng van de computertechnicus essentieel was voor de computerondersteuning en het gebruik van informatie en communicatie-gegevens. De organisatoren meenden dat een rechtstreeks contact en een dialoog met AT-leveranciers tijdens live testen en tentoonstellen van materialen erg nuttig zou zijn.

Een analyse van de trainingsbehoeften vormde de eerste stap in de operationele planning. Dit bestond uit een brainstorming sessie die werd bijgewoond door AVJ coördinatoren, beheerders en eindgebruikers. Men stelde daarbij vast dat eindgebruikers:

• vaak een beperkte kennis bezaten over bruikbare technische mogelijkheden;
• moeilijkheden ondervonden in het gebruik van AT omwille van psychologische terughoudendheid, technische moeilijkheden of functionele problemen;
• niet wisten waar ze terecht konden voor informatie, aanpassingen, onderhoud en reparaties.

Na afloop van deze brainstormingsessie werd een vragenlijst opgesteld en naar iedere cursist verstuurd, samen met een uitnodigingsbrief om het seminar bij te wonen. Men kon de vragenlijst op vrijwillige basis terugsturen, en cursisten werden uitgenodigd om hun persoonlijke ervaring te delen om op die manier de behoeftenanalyse te helpen completeren.

Daarna werd een reeks specificaties opgesteld, waar de gebruikte AT werden geïdentificeerd en waar een schets werd gemaakt van de menselijke omgeving en de socio-economische elementen die tijdens het seminar zouden moeten worden behandeld. Dit vormde een leidraad die de training officer kon volgen wanneer hij de activiteiten van de dag lande, pedagogische aspecten, de inhoud en de verwachte resultaten bepaalde.

Vooraf schatte men dat er 12 mensen per regio de cursus zouden bijwonen, maar er werd geen limiet gesteld op het aantal inschrijvingen; indien het aantal aanvragen hoger bleek, kon een extra dag worden georganiseerd. De cursisten waren personen met beperkingen, waarvan de meesten gebruikers waren van de AVJ-diensten in de drie regio’s: Brussel, Wallonië en Vlaanderen. Het evenement was gratis toegankelijk, en ANLH stond in voor diensten zoals transport en persoonlijke bijstand in functie van de behoeften die in een speciale coupon waren vermeld die iedere kandidaat had ingevuld. De training was ook toegankelijk voor AVJ-assistenten die wensten deel te nemen: vooraf werden afspraken gemaakt met hun werkgevers, zodat men kon beslissen of en in welke mate de trainingssessie als werktijd kon worden beschouwd.

Teneinde de vereiste trainingsknow-how te verzamelen, werden contact opgenomen met drie plaatselijke gespecialiseerde centra: CRET (Centre de Réadaptation), SAPH (Service d'Aide aux Personnes Handicapées, een afdeling van het Rode Kruis) en de LBSP (Ligue Belge de la Sclérose en Plaques). De multidisciplinaire aard van het traininggsteam, inclusief AT-gebruikers, was belangrijk om verschillende domeinen in verband met AT te kunnen bespreken. De training moest in ieder geval vooral praktijkgericht zijn, aangezien veel cursisten zichzelf hadden beschreven als personen met weinig of geen ervaring.

Op het einde van het selectieproces bestond de cursist groep in de GIHP cursus uit tien personen die in leeftijd varieerden van 35 tot 60 jaar, waarvan sommigen met gezichtsstoornissen en anderen met motorische storingen kampten. Het lerarenteam bestond uit een bezigheidstherapeut, een sociaal werker, een psycholoog, een computertrainer en een aantal mindervaliden en AT-leveranciers. Het team werd geleid door een training coördinator.

72 cursisten werden voor het ANLH-seminar ingeschreven: 51 personen met beperkingen variërend in leeftijd van 20 tot 60 jaar met ernstige fysieke beperkingen (zoals volledige of gedeeltelijke verlamming, spierendistrofie, polio en multiple sclerose); en 21 persoonlijke assistenten variëren in leeftijd van 18 tot 40 jaar, die allen in opdracht van de AVJ-diensten werkten. De groep mindervaliden bestond uit 21 personen uit Brussel, 22 uit Wallonië en 8 uit Vlaanderen, terwijl de groep persoonlijke assistenten bestond uit negen mensen uit Brussel, vijf uit Wallonië en zeven uit Vlaanderen. Er waren op iedere site drie trainers: een opvoedkundige en een bezigheidstherapeut van LBSP, en een dienstenverlenende expert van het Ministerie van Volksgezondheid.

DE CURSUS VAN GIHP - PROGRAMMA:

• Vrijdag 5/6/98
• Inleiding
1. presentatie trainer / cursist
2. verklaring van de motivaties en de doelstellingen van het trainingsprogramma
3. presentatie van het EUSTAT-project
4. vragenlijst zelfevaluatie
• Theorie 1
1. algemene concepten
2. definitie van handicap volgens de WGO-definitie
3. AT als een hulpmiddel voor handicapsituaties en voor onafhankelijk leven
• Theorie 2
1. definitie van AT
2. ISO-classificatie
3. standaardclassificatie (tien categorieën)
4. AT-research gebaseerd op de classificaties
5. informatiemiddelen
• Vrijdag 12/6/98
• Theorie 3
1. keuze van AT
2. individuele behoeften
3. lokale middelen die het individu in staat stellen om beslissingen te nemen
• Praktijk 1
1. presentatie, demonstratie van computerhulpmiddelen aangepast voor verschillende stoornissen
• Praktijk 2
1. presentatie en oefening met Internet; HANDYBASE gegevensbestand
• Vrijdag 19/6/98
• Theorie 4
1. halve groepssessies in flats die aangepast zijn aan mensen met gezichts-of motorische storingen
2. psychologische aspecten van persoonlijke autonomie binnen samenleving en samenleving
3. verschil tussen autonomie en afhankelijkheid
4. aanvaarding van AT
• Praktijk 3
1. halve groepssessies in flats die aangepast zijn aan mensen met gezichts-of motorische storingen
2. vergelijkende tests van AT die tijdens dagelijkse activiteiten worden gebruikt
3. manipulaties
4. analyse van de verschillen tussen de modellen
• Vrijdag 26/6/98
• Theorie 5
1. socio-economische aspecten van AT
2. kosten van AT
3. financiële en wettelijke aspecten
4. financiering
• Praktijk 4
1. halve groepssessies georganiseerd op basis van gezichts-of motorische storingen
2. AT-demonstratie door leverancier
• Praktijk 5
1. kritische analyse van praktijksessie 4
• Afsluitend
1. evaluatie van de cursus
2. theoretische en praktische kennis die werd opgedaan
3. analyse van inhoud van cursussen
4. tips voor verbetering van de cursussen

HET ANLH SEMINAR - PROGRAMMA:

• Tijdstip: 10.00
• Inleiding
1. presentatie van de EUSTAT en EPIL-programma’s
2. presentatie van de EUSTAT gebruikshandleiding
• Tijdstip: 11.00
• Lezing
1. presentatie van een counselling-dienst
2. verschillende types professionals en wanneer zij tussenkomen
3. wettelijke en financiële aspecten
4. valstrikken die moeten worden omzeild en handige trucks
5. hoe kunnen eindgebruikers een autonome keuze maken
• Tijdstip: 12.00
• Bespreking
1. vragen en antwoorden
• Tijdstip: 14.00
• Voorbeelden
1. twee gebruikers stelden hun eigen ervaringen met AT voor: historiek van de keuze, waarom ze een hulpapparaat kozen; problemen, mensen en specialisten waarmee ze te maken kregen; financiële aspecten; gebruik van AT; verbeteringen ten gevolge van AT; training in AT-gebruik; zouden ze dezelfde keuzen maken indien ze het mochten overdoen
• Tijdstip: 15.00
• Bespreking
1. bespreking van gebruikersgetuigenissen
• Tijdstip: 16.00
• Bespreking
1. evaluatie seminar

Aangezien het een kortstondig initiatief was, wordt het ANLH-seminar voldoende verklaard door het programma hierboven, maar verdere informatie omtrent de GIHP-cursus kan wel interessant zijn.

Het GIHP-programma bestond uit drie types sessies:

· theoretisch: definities, kernwoorden, classificatie, informatiebronnen, psychologische en socio-economische aspecten; keuzeprocedures;

· praktisch: vergelijkende tests, materiaaltentoonstellingen, aangepaste computer en inleiding tot Internet;

· bespreking: rondetafels, case studies.

De sessies werden over een maand gespreid, zodat trainers en cursisten de tijd kregen om een en ander uit te werken. Het aantal thema’s zou met meer lezingen kunnen zijn uitgebreid, maar GIHP gaf er de voorkeur aan om praktische sessies te organiseren om op die manier de interactiviteit te maximaliseren en iedereen op een actieve manier in het werk te betrekken.

Men vond het nodig om fundamentele aspecten van de definitie van invaliditeit aan te pakken (zoals ICIDH en IDH-2) en om invaliditeit in verband te brengen met de menselijke, fysieke en gemeenschapsomgeving. AT werd benaderd in combinatie met het concept van autonomie; het gebruik van AT en de verschillende bestaande classificaties, en dan meer bepaald de ISO-classificatie, werden besproken.

Deze concepten werden ook verkend in hands-on sessies voor de verschillende AT-categorieën. Vergelijkende tests werden uitgevoerd om de cursisten te laten nadenken over de waarde van iedere eigenschap. De cursisten woonden eveneens een commerciële tentoonstelling van AT-middelen bij, en bespraken de relatieve voordelen, nadelen, beperkingen en juiste gebruikscontexten. Dit werd gevolgd door een bespreking van de relatie tussen de leveranciers en de eindgebruikers.

AT werd eveneens bestudeerd in verhouding tot de individuele psychologische facetten, en de moeilijkheden die inherent zijn aan het voorschrijvingsproces, het accepteren het gebruik van AT werden onder de aandacht gebracht. Gelijktijdig werd beklemtoond hoe een open, tolerante en goed geïnformeerde samenleving (inclusief de samenleving van professionals) de acceptatie en het gebruik van AT konden koesteren.

Een groot deel van de GIHP-cursus werd gewijd aan de socio-economische dimensie, met aandacht voor de wettelijke situatie, kosten en procedures voor de acceptatie van AT. Hierdoor konden ook de economische dimensies van AT worden besproken, konden ideeën gewisseld worden over de tekortkomingen van de huidige systemen en kon men proberen de verschillen te begrijpen tussen het bestaande systeem (nadenken over de beste manier om het te gebruiken) en wat het meest geschikte systeem zou zijn. Eén van de doelstelling van deze aanpak bestond eruit om de cursisten te helpen realistisch en constructief te blijven.

Door de basiskennis te combineren met het gebruik van de beschikbare middelen bouwden de trainers en de cursisten samen een dynamisch research-proces op. Het was met name belangrijk om een procedure te identificeren gebaseerd op een individueel, op behoeften gebaseerd initiatief dat zou leiden tot een bevredigend en zelfzeker gebruik van AT. Hierbij ontstonden fundamentele vragen zoals:

· Wat zijn de verschillende stappen in deze procedure en wat zijn de eigenschappen ervan?

· Welke middelen kunnen een goed resultaat opleveren?

Het proces betrof menselijke aspecten van probleemoplossing; men startte daarbij met een precieze behoefte; men evalueerde de situatie; zocht naar informatie; ontmoette iemand en bouwde er een relatie mee op; voerde testen en onderzoeken uit en nam beslissingen. Er werd een inventaris van bestaande middelen opgesteld, met daarin: professionele know-how; gebruikersorganisaties; en informatiebronnen zoals magazines, artikels, Information & Communication Technology (ICT) en tentoonstellingen). Bovendien werd er ervaring opgedaan in het gebruik van informatiebronnen, en dan meer bepaald van Internet, en via enkele rollenspelen en simulatie van echte gevallen.

De leerhulpmiddelen en het educatief materiaal dat tijdens de cursus werd gebruikt omvatte een wit bord, een overhead projector, video’s, publicaties en syllabussen. Er werden verschillende methoden toegepast om kennis over AT op de invaliden over te dragen. Er werd ook aandacht gevestigd op de uitbouw van een dynamische en constructieve uitwieling, zodat positieve effecten konden worden gesorteerd in het dagelijkse leven na de training. De bijdragen van enkele disabled persons die zowel professionals als dagelijkse AT-gebruikers zijn, leverden een bijdrage om dit bericht duidelijk te maken. Groepswerk bleek meer geschikt en nuttig dan het individuele werk dat in de vorige trainingsinitiatieven was toegepast. Bijgevolg was deze cursus niet alleen bedoeld voor het oplossen van de problemen van het individu, maar veeleer om deelnemers zichzelf te positioneren in een "meta"-positie ten opzichte van AT en de dagelijkse ondersteuning van autonomie. Persoonlijke getuigenissen leverden in dit verband ook een aanzienlijke bijdrage.

Op het einde van de cursus werden de deelnemers uitgenodigd hun mening te geven over de cursus, de kwaliteit van het onderwijs en over hun eigen bijdrage. Het was interessant vast te stellen hoe deze ervaring de persoonlijke zowel als de collectieve vooruitzichten had be•nvloed.

Verdere evaluatie werd gepland onder vorm van een nieuwe bijeenkomst 6 maanden na het einde van de cursus.

Terug naar Index.

Terug naar Index.